Thứ Tư, 8 tháng 6, 2011

WEBSITE PHAT GIAO/ TRICH TU 1


CHANH NIEM/ NHAT HANH






Hôm nay là ngày 26 tháng chạp năm 1993, chúng ta học tiếp về chánh niệm.
Chữ niệm chúng ta có thể dịch là nhớ, nhưng ở đây nhớ không có nghĩa là ký ức (memory). Kỳ trước chúng ta đã biết rằng có chánh niệm tức là tâm ta trú trong giây phút hiện tại và ta biết được những gì đang xảy ra trong hiện tại. Vì vậy niệm không có nghĩa là nhớ tưởng quá khứ, nhất là nghĩ tới quá khứ để đánh mất mình trong đó. Chúng ta có thể định nghĩa chánh niệm là năng lượng có khả năng nhận diện được bất cứ những gì đang xảy ra bây giờ và ở đây.
Chánh niệm là tự làm chủ
Những gì xảy ra cũng có thể được xếp vào một trong bốn lĩnh vực. Trước hết là lĩnh vực thân thể. Tiếp theo là lĩnh vực của cảm thọ. Thứ ba là lĩnh vực của các tâm hành (mental formations) (duy biểu học phân loại 51 thứ tâm hành). Và lĩnh vực thứ tư là các pháp. Pháp ở đây tức là những hiện tượng làm đối tượng của tâm thức.
Ví dụ trong tâm ta, trong ký ức ta, có một hình ảnh đã được gieo vào từ 20 năm về trước. Bây giờ hình ảnh đó hiện trở lại, và hai trường hợp có thể xảy ra. Thứ nhất là chúng ta có thể bị cái hình cũ lôi kéo vào một cuộc phiêu lưu, và chúng ta sống lại thế giới của quá khứ. Trong trường hợp này chúng ta đi vào thất niệm. Đó là nhớ nhưng không phải là nhớ trong chánh niệm. Một hình ảnh có thể áp dẫn chúng ta trở về quá khứ, hay lôi cuốn chúng ta phiêu lưu tới một tương lai chưa hề xẩy ra, để mơ tưởng, để phập phồng, lo âu, sợ hãi, và chúng ta quên lãng, không có mặt trong giây phút hiện tại nữa. Đó là thất niệm.
Trái lại nếu hình ảnh đó từ tiềm thức hay vô thức (trong tàng thức) phát hiện ra mà chúng ta biết mỉm cười nhận diện, ta nói: à, chào ngươi, ngươi đã trở lại’’. Trong trường hợp này chúng ta vẫn còn an trú trong hiện tại. Chúng ta đã khiến việc nhớ lại hình ảnh quá khứ trở thành một biến cố xảy ra trong hiện tại. Có chánh niệm, ta không cần phải xua đuổi hình ảnh đó. Nó không kéo ta được về quá khứ, nó không dẫn ta phiêu lưu tới tương lai. Trường hợp này là có chánh niệm.
Có chánh niệm tức là tâm ta giữ được chủ quyền, và thất niệm là đánh mất chủ quyền. Có thể nói rằng chánh niệm giúp cho ta vẫn còn là ta, có mặt trong cuộc đời để tiếp xúc với sự sống chân thật. Nếu không có chánh niệm thì ta không còn là ta nữa. Chúng ta hãy tưởng tượng có một ngôi nhà không chủ, ngôi nhà đó sẽ tan hoang. Con người ta gồm có bốn phần: thân, thọ, tâm và pháp. Nếu chúng ta không có mặt thì chúng ta để cho ngôi nhà bốn lĩnh vực ấy tan hoang. Cái thân của chúng ta sẽ yếu đuối, cái thọ của chúng ta sẽ đầy những khổ đau, cái tâm của chúng ta rối ren, và những pháp của ta đều là phiền não. Vì vậy cho nên khi chúng ta có mặt thì căn nhà của ta hay khu vườn của ta mới trở nên một căn nhà hay một khu vườn tươi mát có thể đem lại an lạc. Người Việt Nam hay nói vắng như chùa Bà Đanh. Chắc hẳn chùa Bà Đanh là cái chùa không ai chăm sóc. Mỗi người tu cũng là một ngôi chùa. Đừng để ngôi chùa ta biến thành chùa Bà Đanh. Trong khi đi, đứng, nằm, ngồi; trong cảm thọ vui, buồn, giận, ghét; trong khi ăn, uống, cười, nói ta phải có chánh niệm. Có chánh niệm thì ngôi chùa chúng ta có một vị trụ trì và ngôi chùa đó không thể trở thành chùa Bà Đanh.
Quán sát một sư anh, một sư chị, một sư em trong đời sống hàng ngày: đi, đứng, nằm, ngồi, nấu cơm, gánh nước, bổ củi, ta thấy được người đó có chánh niệm hay không, ngôi chùa đó có phải chùa Bà Đanh không, hay đó là một ngôi chùa có chăm sóc đàng hoàng. Một ngôi chùa được chăm sóc đàng hoàng, cây cảnh tốt tươi, thì đó là nguồn vui lớn cho rất nhiều người. Nhận ra điều này cũng không khó. Chỉ cần nhìn người đó quét nhà hay lau bàn là ta có thể biết được cái chùa này đang được chăm sóc hay đang bị bỏ hoang.

CHON TAM/ TRICH TU 1





Hằng ngày, theo thói quen ta hay sống với cái tâm sanh diệt, hết nghĩ chuyện này sang nghĩ chuyện khác, vọng tưởng điên đảo không dừng, thật tội nghiệp cho ta biết dường nào, nhà Phật gọi trạng thái tâm phan duyên đó là vọng tâm. Trái lại, có những lúc thư thả ngồi yên lặng một mình, tâm ta như mặt nước hồ thu, trong vắt. Mặt hồ êm ả, ánh trăng vằng vặc chiếu xuống đáy hồ. Ôi đẹp làm sao! Cũng như thế, tâm ta an lạc không vướng mắc, không nhiễm ô với cảnh trần, nhẹ nhàng, thanh tịnh, trong sáng và yên lặng, nhà Phật gọi ấy là chơn tâm.
Phải hiểu rõ khi tâm được tĩnh lặng. Đó là trạng thái bình thường tự nhiên của tâm. Lúc tâm động là bị sự vật, cảnh trần thu hút khiến tâm sinh khởi ý niệm thương ghét, buồn vui, hơn thua, được mất…đưa đến phiền não. Ý muốn chuyển từ việc này sang việc khác, chỗ nọ sang chỗ kia, lôi kéo tâm theo liên tục không dừng. Chẳng hạn một thương gia chỉ biết làm giàu. Ngày làm chưa đủ đêm phải làm tiếp. Trong đầu họ lúc nào cũng tìm cách kinh doanh sao cho có nhiều tiền là được. Họ chưa bao giờ thấy vô thường, tử thần đến dắt đi, bỏ lại sự nghiệp tiền bạc, sự nghiệp đồ sộ và vợ con. Những gì của thế gian ai ai cũng ra đi với đôi bàn tay trắng, cái mà mọi người mang theo là nghiệp thiện và ác của mình. Ta đang sống trong mộng mà mấy ai thấy được như thế. Chấp ngã chấp pháp là thật, cái nhà của tôi, xe của tôi, con của tôi… cái gì cũng của tôi. Nó là do ta nghĩ tưởng mà ra. Cái tâm bất ổn, vô thường, khổ thì không thể lấy làm tự ngã được. Phật dạy phải quan sát những biến chuyển của tâm. Mỗi khi tâm động, ta bất an và phiền não có mặt. Ta không trốn tránh vì như thế chẳng khác nào lấy đá đè trên cỏ. Thấy đúng như thật, tâm và tâm sở không phải là của ta. Tự nhiên ta dẹp bỏ một cách dễ dàng và tâm trở lại tĩnh lặng. Khi vọng tưởng hiện mình cứ để tự nhiên nó sẽ biến mất. Không nên đem chuyện bên ngoài vào rồi ngồi suy nghĩ. Hãy tập tâm rõ ràng và yên lặng như tâm một đứa trẻ sơ sinh. Sáu căn nó tiếp xúc với sáu trần nhưng nó không phân biết tốt xấu như ta. Vì ta chạy theo trần cảnh nên tâm bất an hiện ra. Ngài Huệ Khả cầu đạo với tổ Bồ Đề Đạt Ma, ngài thưa:
- Tâm con không an xin ngài dạy con phép an tâm!
Tổ bảo:
- Ngươi đem tâm ra đây ta an cho.
Ngài quay lại nhìn vào tâm mình nhưng chẳng thấy nên thưa:
- Bạch thầy con tìm tâm không thấy!
Tổ nói:
- Ta đã an tâm cho ông rồi đó.
Tới chỗ này ngài Huệ Khả ngộ đạo.
Bản thể của tâm vốn vô hình, vô tướng. Nó trong sáng như gương, tỉnh lặng trong suốt.Tự tánh vốn không, thanh tịnh. Bởi có gió tham sân si, bát phong nổi dậy mà sanh các pháp sanh diệt. Cũng như mặt biển im có sóng là do gió thổi. Trong kinh Kim Cang ngài Tu Bồ Đề hỏi Phật: làm sao hàng phục vọng tâm an trú chân tâm? Đây là pháp tu để tâm an tịnh. Phật dạy ta không nên trụ vào sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp sanh tâm, ưng vô sở trụ mà sanh tâm. Vì khi sáu căn dính sáu trần thì sáu thức sẽ phát sinh. Ngài Lục Tổ Huệ Năng khi nghe câu: “ưng vô sở trụ nhi sanh kỳ tâm” trong kinh này mà ngài ngộ đạo và thốt lên:
- Nào ngờ tự tánh vốn tự thanh tịnh.
- Nào ngờ tự tánh vốn tự đầy đủ.
- Nào ngờ tự tánh vốn không dao động.
- Nào ngờ tự tánh vốn không sanh diệt.
- Nào ngờ tự tánh hay sanh muôn pháp.
Tâm ta nên trụ vào chỗ vô trụ. Nghĩa là để tâm rỗng lặng không dính mắc vào sáu trần, ngoài lìa các tướng, trong không khởi niệm.Trong kinh Kim Cang còn có bốn câu kệ Phật dạy phải quan sát các pháp hữu vi huyễn như mộng, điện chớp, ảo ảnh…
Nhứt thiết hữu vi pháp
Như mộng huyễn bào ảnh
Như lộ diệc như điển
Ưng tác như thị quán.
Hay câu: “Phàm sở hữu tướng giai thị hư vọng. Nhược kiến chư tướng phi tướng tức kiến Như Lai” (phàm những cái gì có hình tướng đều là hư giả. Nếu thấy cái không phải tướng chính là Như Lai). Lìa tướng tức là thật tướng. Thật tướng chính là vô tướng. Vô tướng chính là cái không hình, không tướng không thấy bằng mắt được. Chính là chơn tâm bất sanh bất diệt của mình. Quan sát một sự vật thấy đúng như thật (chánh kiến) sẽ đưa đến chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm và chánh định. Ta có tuệ giác như ngọn đèn soi sáng nhờ áp dụng Bát Chánh Đạo nên hành động tốt và chỉ tạo nghiệp thiện. Phương pháp hành Thiền cũng giúp tâm từ động trở về tỉnh lặng.
Việc thực tập đòi hỏi phải kiên nhẫn và quá trình lâu dài mới có hiệu quả. Bước đầu ngồi có nhiều trở ngại, có thể làm ta nản chí như đau lưng, tê chân, đau chân, ngứa ngáy khó chịu như kiến bò trên mặt, có khi máu dồn lên mặt làm ta căng thẳng…. Phải quyết tâm vượt qua rồi sẽ hết. Cách ngồi thì kiết già hay bán già, hay ngồi kiểu như mấy sư Miến Điện (Myanmar) làm sao cảm thấy thư thả thoải mái là được. Tùy theo cách hướng dẫn của mọi người. Có khi trụ tâm ở sống mũi hay ở dưới đan điền, quan sát hơi thở cùng bụng, “phòng xẹp”. Có thể áp dụng phương pháp “Quán Sổ Tức”, đếm số theo hơi thở ra vào, theo dõi hơi thở sâu chậm, dài biết dài, ngắn biết ngắn…Phương pháp thực tập để tâm dần vào an định ở bài này tôi chỉ nói lướt qua. Quý vị cần nên gặp các bậc xuất gia hướng dẫn.
Trong bài nói cái tâm thanh tịnh, trong sáng của mình là chơn tâm. Tôi cũng như quý bạn cũng là Cư sĩ bình thường đang dò dẫm từng bước tu tập. Chẳng khác mình ở lớp vỡ lòng trên con đường giải thoát mà thôi. Tôi viết lại những gì chẳng khác trả bài cho quý Thầy khi nghe băng giảng hay đọc sách. Dĩ nhiên sẽ có nhiều thiếu sót, kính mong các bạn hoan hỷ bỏ qua.
Trong quá trình tu tập để bớt vọng tưởng. Tôi xin chia sẽ một kinh nghiệm nhỏ đến các bạn, nếu thấy hợp thì đem áp dụng vào cuộc sống hằng ngày.
Đối với các bậc xuất gia ở chốn Thiền môn yên tĩnh nên việc nhiếp tâm dễ hơn người cư sĩ tại gia. Vì lo cuộc sống sinh kế cho gia đình nên ta gặp nhiều duyên trần chi phối. Nếu ngồi thiền thử hỏi mình ngồi được bao lâu. Nhất là người lớn tuổi như tôi, ngoài 60 rồi rất khó ngồi lâu được. Bởi vậy cách làm không khó và ai ai cũng thực hiện được. Đi đứng, nằm, ngồi đều ung dung cả. Khi ta làm việc, ta vừa làm, vừa chú tâm theo dõi hơi thở vào ra. Có thể hít vào niệm thầm A Di, thở ra Đà Phật. Hoặc để tâm rỗng lặng càng tốt. Nếu có vọng tưởng thì kệ nó, tự nhiên nó sẽ mất. Đừng để tâm chạy theo bên ngoài hay vọng tưởng. Hễ vọng là buông, nếu lỡ để tâm chạy theo vọng thì lập tức kéo tâm trở về để tâm tĩnh lặng như hư không. Lục Tổ dạy: “Ngoài lìa tưởng, trong không khởi ý niệm.” Chỉ đơn giản vậy thôi. Từ từ lau dần vọng tưởng sẽ sạch dần. Có thể bạn vẫn nói chuyện tiếp xúc với mọi người nhưng bạn vẫn biết tâm mình trụ và rỗng rang. Kính chúc các bạn thực tập có kết quả.
Tóm lại luôn luôn sống trong tâm tĩnh lặng, không sanh không diệt, hằng tri hằng giác của mình. Niết Bàn hay Cực Lạc có mặt ngay trong giờ phút hiện tai, bây giờ và ở đây. Bạn khỏi phải phí công, phí sức tìm đâu xa



--
1
http://thienphuoctu.com/2011/06/chon-tam.html

CHON TAM



Hằng ngày, theo thói quen ta hay sống với cái tâm sanh diệt, hết nghĩ chuyện này sang nghĩ chuyện khác, vọng tưởng điên đảo không dừng, thật tội nghiệp cho ta biết dường nào, nhà Phật gọi trạng thái tâm phan duyên đó là vọng tâm. Trái lại, có những lúc thư thả ngồi yên lặng một mình, tâm ta như mặt nước hồ thu, trong vắt. Mặt hồ êm ả, ánh trăng vằng vặc chiếu xuống đáy hồ. Ôi đẹp làm sao! Cũng như thế, tâm ta an lạc không vướng mắc, không nhiễm ô với cảnh trần, nhẹ nhàng, thanh tịnh, trong sáng và yên lặng, nhà Phật gọi ấy là chơn tâm.
Phải hiểu rõ khi tâm được tĩnh lặng. Đó là trạng thái bình thường tự nhiên của tâm. Lúc tâm động là bị sự vật, cảnh trần thu hút khiến tâm sinh khởi ý niệm thương ghét, buồn vui, hơn thua, được mất…đưa đến phiền não. Ý muốn chuyển từ việc này sang việc khác, chỗ nọ sang chỗ kia, lôi kéo tâm theo liên tục không dừng. Chẳng hạn một thương gia chỉ biết làm giàu. Ngày làm chưa đủ đêm phải làm tiếp. Trong đầu họ lúc nào cũng tìm cách kinh doanh sao cho có nhiều tiền là được. Họ chưa bao giờ thấy vô thường, tử thần đến dắt đi, bỏ lại sự nghiệp tiền bạc, sự nghiệp đồ sộ và vợ con. Những gì của thế gian ai ai cũng ra đi với đôi bàn tay trắng, cái mà mọi người mang theo là nghiệp thiện và ác của mình. Ta đang sống trong mộng mà mấy ai thấy được như thế. Chấp ngã chấp pháp là thật, cái nhà của tôi, xe của tôi, con của tôi… cái gì cũng của tôi. Nó là do ta nghĩ tưởng mà ra. Cái tâm bất ổn, vô thường, khổ thì không thể lấy làm tự ngã được. Phật dạy phải quan sát những biến chuyển của tâm. Mỗi khi tâm động, ta bất an và phiền não có mặt. Ta không trốn tránh vì như thế chẳng khác nào lấy đá đè trên cỏ. Thấy đúng như thật, tâm và tâm sở không phải là của ta. Tự nhiên ta dẹp bỏ một cách dễ dàng và tâm trở lại tĩnh lặng. Khi vọng tưởng hiện mình cứ để tự nhiên nó sẽ biến mất. Không nên đem chuyện bên ngoài vào rồi ngồi suy nghĩ. Hãy tập tâm rõ ràng và yên lặng như tâm một đứa trẻ sơ sinh. Sáu căn nó tiếp xúc với sáu trần nhưng nó không phân biết tốt xấu như ta. Vì ta chạy theo trần cảnh nên tâm bất an hiện ra. Ngài Huệ Khả cầu đạo với tổ Bồ Đề Đạt Ma, ngài thưa:
- Tâm con không an xin ngài dạy con phép an tâm!
Tổ bảo:
- Ngươi đem tâm ra đây ta an cho.
Ngài quay lại nhìn vào tâm mình nhưng chẳng thấy nên thưa:
- Bạch thầy con tìm tâm không thấy!
Tổ nói:
- Ta đã an tâm cho ông rồi đó.
Tới chỗ này ngài Huệ Khả ngộ đạo.
Bản thể của tâm vốn vô hình, vô tướng. Nó trong sáng như gương, tỉnh lặng trong suốt.Tự tánh vốn không, thanh tịnh. Bởi có gió tham sân si, bát phong nổi dậy mà sanh các pháp sanh diệt. Cũng như mặt biển im có sóng là do gió thổi. Trong kinh Kim Cang ngài Tu Bồ Đề hỏi Phật: làm sao hàng phục vọng tâm an trú chân tâm? Đây là pháp tu để tâm an tịnh. Phật dạy ta không nên trụ vào sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp sanh tâm, ưng vô sở trụ mà sanh tâm. Vì khi sáu căn dính sáu trần thì sáu thức sẽ phát sinh. Ngài Lục Tổ Huệ Năng khi nghe câu: “ưng vô sở trụ nhi sanh kỳ tâm” trong kinh này mà ngài ngộ đạo và thốt lên:
- Nào ngờ tự tánh vốn tự thanh tịnh.
- Nào ngờ tự tánh vốn tự đầy đủ.
- Nào ngờ tự tánh vốn không dao động.
- Nào ngờ tự tánh vốn không sanh diệt.
- Nào ngờ tự tánh hay sanh muôn pháp.
Tâm ta nên trụ vào chỗ vô trụ. Nghĩa là để tâm rỗng lặng không dính mắc vào sáu trần, ngoài lìa các tướng, trong không khởi niệm.Trong kinh Kim Cang còn có bốn câu kệ Phật dạy phải quan sát các pháp hữu vi huyễn như mộng, điện chớp, ảo ảnh…
Nhứt thiết hữu vi pháp
Như mộng huyễn bào ảnh
Như lộ diệc như điển
Ưng tác như thị quán.
Hay câu: “Phàm sở hữu tướng giai thị hư vọng. Nhược kiến chư tướng phi tướng tức kiến Như Lai” (phàm những cái gì có hình tướng đều là hư giả. Nếu thấy cái không phải tướng chính là Như Lai). Lìa tướng tức là thật tướng. Thật tướng chính là vô tướng. Vô tướng chính là cái không hình, không tướng không thấy bằng mắt được. Chính là chơn tâm bất sanh bất diệt của mình. Quan sát một sự vật thấy đúng như thật (chánh kiến) sẽ đưa đến chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm và chánh định. Ta có tuệ giác như ngọn đèn soi sáng nhờ áp dụng Bát Chánh Đạo nên hành động tốt và chỉ tạo nghiệp thiện. Phương pháp hành Thiền cũng giúp tâm từ động trở về tỉnh lặng.
Việc thực tập đòi hỏi phải kiên nhẫn và quá trình lâu dài mới có hiệu quả. Bước đầu ngồi có nhiều trở ngại, có thể làm ta nản chí như đau lưng, tê chân, đau chân, ngứa ngáy khó chịu như kiến bò trên mặt, có khi máu dồn lên mặt làm ta căng thẳng…. Phải quyết tâm vượt qua rồi sẽ hết. Cách ngồi thì kiết già hay bán già, hay ngồi kiểu như mấy sư Miến Điện (Myanmar) làm sao cảm thấy thư thả thoải mái là được. Tùy theo cách hướng dẫn của mọi người. Có khi trụ tâm ở sống mũi hay ở dưới đan điền, quan sát hơi thở cùng bụng, “phòng xẹp”. Có thể áp dụng phương pháp “Quán Sổ Tức”, đếm số theo hơi thở ra vào, theo dõi hơi thở sâu chậm, dài biết dài, ngắn biết ngắn…Phương pháp thực tập để tâm dần vào an định ở bài này tôi chỉ nói lướt qua. Quý vị cần nên gặp các bậc xuất gia hướng dẫn.
Trong bài nói cái tâm thanh tịnh, trong sáng của mình là chơn tâm. Tôi cũng như quý bạn cũng là Cư sĩ bình thường đang dò dẫm từng bước tu tập. Chẳng khác mình ở lớp vỡ lòng trên con đường giải thoát mà thôi. Tôi viết lại những gì chẳng khác trả bài cho quý Thầy khi nghe băng giảng hay đọc sách. Dĩ nhiên sẽ có nhiều thiếu sót, kính mong các bạn hoan hỷ bỏ qua.
Trong quá trình tu tập để bớt vọng tưởng. Tôi xin chia sẽ một kinh nghiệm nhỏ đến các bạn, nếu thấy hợp thì đem áp dụng vào cuộc sống hằng ngày.
Đối với các bậc xuất gia ở chốn Thiền môn yên tĩnh nên việc nhiếp tâm dễ hơn người cư sĩ tại gia. Vì lo cuộc sống sinh kế cho gia đình nên ta gặp nhiều duyên trần chi phối. Nếu ngồi thiền thử hỏi mình ngồi được bao lâu. Nhất là người lớn tuổi như tôi, ngoài 60 rồi rất khó ngồi lâu được. Bởi vậy cách làm không khó và ai ai cũng thực hiện được. Đi đứng, nằm, ngồi đều ung dung cả. Khi ta làm việc, ta vừa làm, vừa chú tâm theo dõi hơi thở vào ra. Có thể hít vào niệm thầm A Di, thở ra Đà Phật. Hoặc để tâm rỗng lặng càng tốt. Nếu có vọng tưởng thì kệ nó, tự nhiên nó sẽ mất. Đừng để tâm chạy theo bên ngoài hay vọng tưởng. Hễ vọng là buông, nếu lỡ để tâm chạy theo vọng thì lập tức kéo tâm trở về để tâm tĩnh lặng như hư không. Lục Tổ dạy: “Ngoài lìa tưởng, trong không khởi ý niệm.” Chỉ đơn giản vậy thôi. Từ từ lau dần vọng tưởng sẽ sạch dần. Có thể bạn vẫn nói chuyện tiếp xúc với mọi người nhưng bạn vẫn biết tâm mình trụ và rỗng rang. Kính chúc các bạn thực tập có kết quả.
Tóm lại luôn luôn sống trong tâm tĩnh lặng, không sanh không diệt, hằng tri hằng giác của mình. Niết Bàn hay Cực Lạc có mặt ngay trong giờ phút hiện tai, bây giờ và ở đây. Bạn khỏi phải phí công, phí sức tìm đâu xa



--
http://thienphuoctu.com/2011/06/chon-tam.html

TAM TANG KINH DIEN






Tam Tạng Kinh Điển

Bình Anson


Trong 45 năm truyền giảng con đường giải thoát, Đức Phật thu nhận rất nhiều đệ tử, có người xuất gia theo ngài và lập thành Tăng đoàn (Sangha), có người cũng còn tại gia, gọi là các cư sĩ. Vùng truyền giáo của ngài là vùng Đông Bắc Ấn Độ giáp biên giới xứ Nepal, dọc theo các nhánh sông thượng nguồn sông Gange (Hằng hà) [1, 2, 3].
Ngài thường được gọi là Đức Phật Cồ Đàm (Buddha Gotama). Chữ "Phật" là tiếng gọi tắt của "Phật Đà", phiên âm từ chữ Phạn "Buddha" - người bình dân Việt Nam có nơi gọi là ông Bụt - nghĩa là người đã giác ngộ (Giác Giả) . Trong các kinh sách ghi lại, ngài thường tự gọi mình là Tagatatha (Như Lai). Ngài có rất nhiều đệ tử từ các quốc gia trong vùng, gồm đủ mọi thành phần trong xã hội, lứa tuổi, nam nữ, và từ nhiều nguồn gốc tín ngưỡng khác nhau.
Đức Phật đã để lại một kho tàng quí giá gồm nhiều bài thuyết giảng (Kinh, Sutta), thường được gọi tổng quát là "tám vạn bốn ngàn" pháp môn, trong nhiều dịp giảng dạy cho hàng đệ tử, bậc thánh thanh văn, cư sĩ, ... Với sự phát triển và bành trướng của Tăng đoàn, Ngài đặt ra nhiều giới luật để tạo điều kiện thuận lợi trong công tác tu tập (Vinaya, Giới). Ngoài ra còn nhiều bài giảng đặc biệt khác mà về sau nầy được đúc kết lại trong bộ A Tỳ Đàm (Abhidhamma).
Kết Tập Đầu Tiên
Ba tháng sau khi Đức Phật tịch diệt, một đại hội các vị tu sĩ (Tỳ khưu, Bhikkhu) được tổ chức, ngày nay được gọi là Đại Hội Tăng Già I, tại vùng đồi núi ngoại thành Rajagaha (Vương Xá). Mục đích là để kết tập các bài kinh giảng và các điều luật thành một hệ thống chặt chẻ hơn [4]. Chủ trì phần Luật là Tỳ khưu Upali (Ưu Ba Ly), và chủ trì phần Kinh là Tỳ khưu Ananda (A Nan Đà), là người cận sự với Đức Phật và vì thế có nhiều dịp nhất để nghe và ghi nhớ các bài giảng của Ngài. Đại hội gồm khoảng 500 vị cao tăng duyệt lại các giới luật và các bài thuyết pháp, sắp xếp thành hai nhóm chính: Luật Tạng và Kinh Tạng. Qua những thu thập lúc đó, Kinh Tạng được phân chia làm 4 Bộ chính: Trường bộ, Trung bộ, Tương ưng bộ, và Tăng Chi bộ.
Kết Tập Lần Thứ 2
Trong 45 năm hoằng dương đạo pháp, Đức Phật đã đi nhiều nơi, giảng đạo cho nhiều người và kết nạp nhiều đệ tử. Các đệ tử của Ngài ở rải rác khắp nơi, không thể nào cùng về tham dự Đại hội đầu tiên. Do đó có thể có một số bài thuyết giảng và giới luật phụ do Đức Phật đặt ra đã không được kết tập trong kỳ Đại hội đó [4].
Vì vậy mà khoảng 100 năm sau, năm 383 trước CN, một đại hội kết tập kinh điển được tổ chức, theo yêu cầu của tăng chúng thành Vesali và Vajji [5]. Sau lần kết tập nầy, Luật Tạng được mở rộng với các giới luật mà các đại biểu cho rằng đã không được kết tập trong kỳ Đại Hội I, và một số các bài kinh giảng khác chưa kết tập, tạo thành một bộ kinh thứ 5 của Kinh Tạng (Tiểu Bộ).
Sau lần kết tập nầy, Luật Tạng và Kinh Tạng xem như đã thành hình, và các bài giảng có lẽ cũng giống như bài giảng mà chúng ta có được trong bộ Đại Tạng hiện nay [4].
Kết Tập Lần Thứ 3
Một trăm ba mươi năm sau đó, năm 253 trước CN, vua Asoka (A Dục) của Ấn Độ cho triệu tập Đại hội lần thứ III. Tiểu Bộ của Kinh Tạng lại được mở rộng và kết tập thêm nhiều bài kinh giảng khác. Quan trọng hơn hết là việc Đại hội đã đúc kết các bài giảng về tâm lý, thể tính và sự tướng của vạn pháp, tạo thành Thắng Pháp Tạng (Abhidhamma, A Tỳ Đàm, Vi Diệu Pháp, Luận Tạng).
Kết Tập Lần Thứ 4
Khoảng năm 20 trước CN, 500 năm sau ngày Phật nhập Đại Niết Bàn, vua Vattagamani của Tích Lan (Sri Lanka) triệu tập Đại Hội Tăng Già IV tại Aluhivihara -- gần thành phố Kandy ngày nay [1], kết tập lại các phần Kinh, Luật, và đúc kết phần Thắng Pháp Tạng [6]. Để gìn giữ các bài giảng của Đức Phật dù đã kết tập nhưng chỉ truyền khẩu trong 500 năm qua, ba tạng kinh điển được cho viết lại trên một loại giấy bằng lá bối-đa khô [4, 10]. Từ đó Tam Tạng Pali được thành hình, và không còn thay đổi nào khác.
Trong thời kỳ gần đây, Miến Điện có tổ chức hai kỳ kết tập khác: kết tập lần thứ V, năm 1870, và lần thứ VI, năm 1954. Tuy nhiên các kỳ kết tập nầy chỉ để làm sáng tỏ các điểm chính trong kinh, nhưng không thay đổi gì trong bộ Tam Tạng [5].
Tam Tạng Kinh Điển
"Tạng" hay "Tàng" là giỏ chứa, chổ chứa, tiếng Pali gọi là Pitaka. Ngày xưa tại các chùa lớn thường có một thư viện gọi là "Tàng Kinh Các" để lưu trữ các bộ kinh quí. Tam Tạng theo tiếng Pali gọi là Tipitaka, Ba Giỏ Chứa (The Three Baskets), gồm có Luật Tạng (Vinaya Pitaka), Kinh Tạng (Sutta Pitaka), và Thắng Pháp Tạng (Abhidhamma Pitaka, còn gọi là Vi Diệu Pháp, hay Luận Tạng). Sau đây là sơ lược về các tạng nầy:
1. Luật Tạng (Vinaya Pitaka)
Tạng nầy bao gồm các giới luật và nghi lễ cho nam tu sĩ (Bhikkhu, Tỳ khưu) và nữ tu sĩ (Bhikkhuni, Tỳ khưu ni), cách thức gia nhập tăng đoàn, truyền giới luật, sinh hoạt tăng chúng, cách hành xử trong các trường hợp vi phạm giới luật, vv. Tạng nầy thường được chia làm 5 bộ [1, 7]:
1. Ba-la-di (Parajika),
2. Ba-dật-đề (Pacittiya),
3. Đại Phẩm (Mahavagga),
4. Tiểu Phẩm (Cullavagga), và
5. Toát Yếu (Parivara).
2. Kinh Tạng (Sutta Pitaka)
Gồm 5 bộ chính (Nikaya): Trường Bộ (Digha Nikaya), Trung Bộ (Majjhima Nikaya), Tương Ưng Bộ (Samyutta Nikaya), Tăng Chi Bộ (Anguttara Nikaya), và Tiểu Bộ (Khuddaka Nikaya). Trong hệ Sanskrit (Bắc Phạn), các bộ nầy được gọi là các bộ A Hàm (Agamas). Tuy nhiên, các bộ A Hàm nguyên thủy đã bị thất lạc và chỉ còn tìm thấy các bản kinh tiếng Sanskrit rời rạc, mà hiện nay chỉ còn các bộ Hán dịch từ nhiều nguồn gốc bộ phái và qua nhiều đời khác nhau [6].
Trường Bộ là tập hợp các bài kinh dài, gồm 34 bài kinh, đã được dịch sang Việt ngữ, trong đó có hai quyển phổ thông nhất: Kinh Đại Bát Niết Bàn (Maha Parinibanna Sutta) và Kinh Đại Quán Niệm (Maha Satipattana Sutta). Ngoài các bài thuyết giảng của Đức Phật, Bộ nầy cũng có các bài giảng của Đại Đức Sariputta (Xá Lợi Phất), vị đệ tử hàng đầu có tài thuyết giảng hùng biện nhất thời đó, và các vị đệ tử nỗi tiếng khác.
Trung Bộ gồm có 152 bài kinh sắp xếp trong 15 phẩm, theo từng chủ đề. Bộ kinh nầy rất phổ thông trong giới Phật tử sử dụng Anh ngữ và cũng đã được dịch sang Việt ngữ. Bản dịch Anh ngữ được hiệu chỉnh nhiều lần, và bản dịch mới nhất đã được hội Buddhist Publication Society, Tích Lan, xuất bản năm 1995. Các bài kinh quan trọng thường có liên quan đến phép hành thiền quán niệm (Satipattana Sutta), chính kiến (Sammaditthi), cách tịnh tâm (Kakacupama), cuộc đời Đức Phật (Ariyaparyesana), tứ diệu đế (Mahahatthipadopama), không tính (Culasunnata), quán niệm hơi thở (Anapanasati), vv... Có thể nói đây là một bộ kinh quan trọng nhất, bao gồm các bài giảng thiết yếu trên đường tu tập, thực hành lời Phật dạy.
Tương Ưng Bộ gồm 2,889 bài kinh ngắn, chia làm 5 chương và 56 phẩm. Đây là tập hợp các bài kinh có chủ đề giống nhau về một điểm thảo luận, hoặc về một nhân vật nào đó trong thời Đức Phật. Có những bài giảng quan trọng về 12 nhân duyên và về 37 phần bồ đề (37 phẩm trợ đạo).
Tăng Chi Bộ là bộ kinh dựa theo cách sắp xếp số học (pháp số), từ các chủ đề có liên quan đến 1 phần tử, 1 yếu tố, dần dần lên đến các chủ đề có 11 phần tử hay yếu tố. Vì vậy, bộ kinh được chia làm 11 chương, gồm 2,308 bài kinh.
Tiểu Bộ thật ra không phải là bộ sách nhỏ, mà là tập hợp 15 bộ sách nhỏ:
  1. Tiểu Tụng, Khuddaka Patha
  2. Pháp Cú, Dhammapada
  3. Phật Tự Thuyết, Udana
  4. Như Thị Ngữ (Phật Thuyết Như Vậy), Itivuttaka
  5. Kinh Tập, Sutta Nipata
  6. Thiên Cung Sự, Vimana Vatthu
  7. Ngạ Quỷ Sự, Peta Vatthu
  8. Trưởng Lão Tăng Kệ, Theragatha
  9. Trưởng Lão Ni Kệ, Therigatha
  10. Bổn Sanh, Jataka
  11. Nghĩa Thích, Niddesa
  12. Vô Ngại Giải Đạo, Patisambhidamagga
  13. Thí Dụ, Apadana
  14. Phật Sử, Buddhavamsa
  15. Sở Hạnh Tạng, Cariya Pitaka
3. Thắng Pháp Tạng (Abhidhamma Pitaka)
Còn gọi là Vi Diệu Pháp hay Luận Tạng, đây là tập hợp các bài giảng của Đức Phật về thể tính và sự tướng của vạn pháp, phân giải triết học và tâm lý học. Thắng Pháp Tạng gồm có 7 quyển:
1. Pháp tụ (Dhammasangani)
2. Phân biệt (Vibhanga)
3. Giới thuyết (Dhatukatha)
4. Nhân thi thiết (Puggala Pannatti)
5. Biện giải (Kathavathu)
6. Song luận (Yamaka)
7. Nhân duyên thuyết (Patthana).
4. Các thánh điển trọng yếu khác:
Ngoài Tam Tạng Kinh Điển còn có các bộ Chú Giải và Phụ Chú Giải Kinh Điển, và một số các tác phẩm Pali quan trọng khác cũng được học tập và lưu truyền cho đến ngày nay:
Đảo sử (Dipavamsa)
Đại sử (Mahavamsa)
Tiểu sử (Culavamsa)
Mi Lan Đa vấn đạo (Milindapanha)
Thanh tịnh đạo luận (Visuddhi Magga)
Thắng pháp tập yếu luận (Abhidhammattha Sanghaha)
Đại Tạng Việt Ngữ
Mặc dù Phật Giáo là một tôn giáo lớn ở Việt Nam và đã có mặt lâu đời tại đất nước ta trên 18 thế kỷ, cho đến nay chúng ta vẫn chưa có một bộ Tam Tạng đầy đủ bằng chữ Việt. Điều nầy đã được ghi nhận từ đầu thập niên 1950 [5], mà đã 40 năm qua, công tác dịch thuật vẫn chưa hoàn tất. Thật ra, công trình dịch thuật sang chữ quốc ngữ từ các kinh điển Hán tạng bắt đầu trong thập niên 1930 với nhiều vị danh tăng và học giả trong các phong trào phục hưng Phật Giáo và chấn hưng Phật học [11].
Một chương trình phiên dịch và ấn hành Đại Tạng Kinh Việt Nam đã được tiến hành trở lại từ năm 1989, dựa trên các bộ chữ Pali và chữ Hán. Đến nay (1998), Viện Nghiên Cứu Phật Học Việt Nam đã phát hành Trường Bộ (và Trường A Hàm), Trung Bộ (và Trung A Hàm), Tương Ưng Bộ (và Tạp A Hàm), Tăng Chi Bộ (và Tăng Nhất A Hàm) bằng Việt ngữ, cùng với các quyển trong Tiểu Bộ: Kinh Tập, Pháp Cú, Như Thị Ngữ, Phật Tự Thuyết, Trưởng Lão tăng Kệ, Trưởng Lão Ni Kệ, Bổn Sanh, v.v.
Hệ phái Nguyên Thủy (Nam Tông) Việt Nam đã ấn hành các bộ Vi Diệu Pháp do Hòa thượng Tịnh Sự dịch. Bộ Luật cơ bản đã được dịch từ các bản chữ Hán (Luật Tứ Phần Giới Bổn Như Thích, HT Hành Trụ dịch). Các quyển Thanh Tịnh Đạo (Ni sư Trí Hải dịch), Thắng Pháp Tập Yếu Luận (HT Minh Châu dịch) và Mi Lan Đa Vấn Đạo (Mi Tiên Vấn Đáp, HT Giới Nghiêm dịch) cũng đã được xuất bản trong những năm gần đây. Thêm vào đó, vào cuối năm 2005, Tỳ khưu Indacanda đã hoàn tất công tác dịch thuật toàn bộ Tạng Luật từ nguồn Pali.
-oOo-
Ghi chú: Toàn bộ kinh điển Pali ngữ và bản dịch Anh ngữ đã được Hội Kinh Điển Pali (Pali Text Society) lần lượt xuất bản trong 100 năm qua. Xin xem bài giới thiệu bằng Anh ngữ tại: http://zencomp.com/greatwisdom/ebud/ebsut028.htm

Tham Khảo
[1] Narada Mahathera (1980), The Buddha and His Teachings, Buddhist Publication Society, Sri Lanka (Đức Phật và Phật Pháp, bản dịch Việt ngữ của Phạm Kim Khánh)
[2] Thích Nhất Hạnh (1992), Đường Xưa Mây Trắng, Lá Bối, France
[3] Sister Vijira and Francis Story (1988), The Maha Parinibbana Sutta, Buddhist Publication Society, Sri Lanka
[4] Bodhesako (1984), Beginnings: The Pali Suttas, Buddhist Publication Society, Sri Lanka
[5] Thích Đức Nhuận (1983), Phật Học Tinh Hoa, Phật Học Viện Quốc Tế, USA
[6] Christmas Humprhey (1962), Buddhism, Penguin Books, UK
[7] Russell Webb (1991), An Analysis of The Pali Canon, Buddhist Publication Society, Sri Lanka
[8] Thích Chơn Thiện (1991), Tăng Già Thời Đức Phật, Viện Nghiên Cứu Phật Học Việt Nam, Vietnam
[9] Phạm Kim Khánh (1997), Hành Hương Xứ Phật, Trung Tâm Narada, Seatle, USA
[10] H.W. Schuman, The Historical Buddha (Đức Phật Lịch Sử, bản dịch Việt ngữ của Trần Phương Lan, Viện Nghiên Cứu Phật Học, Sài Gòn, 1997).
[11] Nguyễn Lang (1985), Việt Nam Phật Giáo Sử Luận, Tập 3, Lá Bối, France.
Bình Anson,
Mùa Phật Đản 1995, Perth, Western Australia
Bổ sung: tháng 4-2006

Phụ chú:

Kinh điển Đại Thừa (Mahayana, Bắc Tông)

Kinh điển Đại Thừa xuất hiện về sau nầy, vào khoảng đầu Công nguyên (CN) -- 300 đến 700 năm sau ngày Phật nhập Đại Niết bàn, không rõ nguồn gốc xuất xứ với nhiều giả thuyết khác nhau, không biết do ai kết tập vào thời kỳ nào, ban đầu là vài bộ kinh ngắn rồi dần dà xuất hiện các bộ lớn hơn với văn phong không đồng nhất, và ngày nay cũng không còn nguyên bản trọn vẹn. Một số đã được dịch sang chữ Hán và chữ Tây Tạng qua nhiều thời kỳ khác nhau bởi nhiều dịch giả thuộc những tông phái khác nhau, và được lưu truyền đến ngày nay. Một số kinh điển Hán tự khác thì lại không có nguồn gốc rõ ràng, mặc dù lấy danh là lời Phật dạy nhưng có lẽ đã được trước tác tại Trung Hoa trong thời kỳ Phật giáo mới được phát triển tại đó.
Kinh điển Đại Thừa là một tập hợp các bài giảng của Đức Phật, các luận giải của tăng sĩ, và ngữ lục của các tổ sư. Ngoài tạng Luật -- trên cơ bản rất tương tự với tạng Luật Pali, còn có tạng Kinh gồm có các bộ A Hàm -- dịch thuật từ nhiều nguồn khác nhau -- và các kinh điển mới, và tạng Luận gồm các tác phẩm chú giải và luận thuyết của các vị tăng sĩ Đại thừa về sau nầy. Có thể nói tính đa dạng và phong phú của kinh điển Đại thừa là kết quả của một sự dung nạp hỗn độn, không có hệ thống và tiêu chuẩn rõ ràng, các tài liệu về Phật giáo -- hoặc có vẻ mang tính cách Phật giáo nhưng lại pha trộn các giáo thuyết khác -- xuất hiện rãi rác trong các thế kỷ đầu Công nguyên trong thời kỳ hình thành tông phái nầy.
Dưới đây là liệt kê sơ lược danh sách kinh điển Phật Giáo Đại Thừa [a,b]:
1. Trước thời Long Thọ (Nagarjuna, sơ tổ của Đại thừa Phật giáo, thế kỷ III CN):
Kinh Đại phẩm Bát Nhã
Kinh Tiểu phẩm Bát Nhã
Kinh Diệu Pháp Liên Hoa
Kinh Hoa Nghiêm
Kinh Đại Vô Lượng Thọ
Kinh Thủ Lăng Nghiêm Tam Muội
Kinh Duy Ma Cật
Trước tác của Ngài Mã Minh (Asvaghosa, đầu Công nguyên):
Phật sở hạnh tán
Đại Trang Nghiêm luận
Thập Bất thiện nghiệp đạo
Lục thú luân hồi
Sự sư pháp Ngũ thập tụng
Ni Kiền Tử vấn vô ngã nghĩa
Đại tôn địa huyền văn bản luận
Đại Thừa khởi tín luận
2. Thời Long Thọ (Nagarjuna), Đề Bà (Deva), Bạt Đà La (Bhadra):
2.1 Ngài Long Thọ trước tác nhiều bộ luận, nhưng dịch sang Hán gồm:
Trung quán luận
Bồ đề tâm ly tướng luận
Thập nhị môn luận
Hồi tránh luận
Đại trí độ luận
Phương tiện tâm luận
Thập trụ Tỳ Bà Sa luận
Khuyến phát chư vương yếu kệ
Thập bát Không luận
Tán pháp giới tụng
Đại thừa phá hữu luận
Quảng đại phát nguyện tụng
Bồ đề tư lương luận
2.2 Ngài Đề Bà trước tác:
Bách luận
Bách tự luận
Quảng bách luận
2.3 Ngài Bạt Đà La trước tác:
Chú thích Trung luận
3. Sau thời Long Thọ:
Kinh Thắng Man
Kinh Giải Thâm Mật
Kinh Đại Bát Niết Bàn (Đại thừa Niết Bàn)
Kinh Lăng Già
4. Thời Vô Trước (Asanga, thế kỷ IV-V CN):
4.1 Trước tác của Ngài Di Lặc (Maitreya):
Du Già Sư Địa luận
Đại Thừa Trang nghiêm kinh luận
Thập địa kinh luận
Trung biên phân biệt luận
4.2 Trước tác của Ngài Vô Trước (Asanga):
Hiển dương Thánh giáo luận
Kim Cang Bát nhã Ba la mật đa kinh luận
Nhiếp Đại thừa luận
Thuận Trung luận
Đại Thừa A Tỳ Đạt Ma tạp luận
4.3 Trước tác của Ngài Thế Thân (Vasubandhu) thì rất nhiều, nhưng các bộ sau đây đã dịch sang Hán:
A Tỳ Đạt Ma Câu Xá luận
Nhiếp Đại Thừa luận thích
A Tỳ Đạt Ma Câu Xá bản tụng
Thập địa kinh luận
Duy thức Tam thập tụng
Diệu Pháp Liên Hoa kinh Ưu Bà Đề Xá
Duy thức Nhị thập tụng
Vô Lượng Thọ kinh Ưu Bà Đề Xá
Đại Thừa Bách pháp Minh môn luận
Chuyển Pháp luân Ưu Bà Đề Xá
Đại Thừa Ngũ uẩn luận
Kim Cương Bái nhã Ba la mật kinh luận
Phật tính luận
Lục môn giáo thọ tập định luận
(Bình Anson, tháng 12-1998)
[a] Giác Ngộ, số 126, tháng 08-1998.
[b] Thích Thanh Kiểm, 1995. Lược sử Phật giáo Ấn độ.

--

Thứ Hai, 6 tháng 6, 2011

A TY DAM TRONG TRUYEN THONG HUU BO/ TRICH TU 1






















A TỲ ÐÀM TRONG TRUYỀN THỐNG HỮU BỘ

JINTARO TAKAKUSU
Tỳ kheo Giác Nguyên dịch Việt








Mục lục
[00]Lời vào sách
A TỲ ÐÀM TRONG TRUYỀN THỐNG HỮU BỘ
THUYẾT NHẤT THIẾT HỮU BỘ
[01]PHÁT TRÍ LUẬN - JNANAPRASTHANA
A. A Tỳ Ðàm Bát Kiền Ðộ Luận
B. A Tỳ Ðạt Ma Phát Trí Luận
NỘI DUNG PHÁT TRÍ LUẬN
[02]TÚC LUẬN - SANGITIPARYAYA
A TỲ ÐẠT MA TẬP DỊ MÔN TÚC LUẬN
PRAKARANAPADA (ÐỆ NHỊ TÚC LUẬN)
A TỲ ÐẠT MA THỨC THÂN TÚC LUẬN - VIJNANAKAYA
GIỚI THÂN TÚC LUẬN - DHATUKAYA
PHÁP UẨN LUẬN - DHARMASKANDHA
A TỲ ÐẠT MA PHÁP UẨN TÚC LUẬN
PRAJNAPTISASTRA
THI THIẾT LUẬN
[03]CÁC TÁC PHẨM A TỲ ÐÀM QUAN TRỌNG KHÁC CỦA HỮU BỘTỲ BÀ SA và ÐẠI TỲ BÀ SA
TIỂU TỲ BÀ SA (VIBHASASASTRA)
ÐẠI TỲ BÀ SA
A TỲ ÐẠT MA ÐẠI TỲ BÀ SA LUẬN
NGŨ SỰ TỲ BÀ SA LUẬN
A TỲ ÐÀM CÂU XÁ LUẬN & (A TỲ ÐÀM) CÂU XÁ BẢN TỤNG (KARIKA)
A TỲ ÐÀM CÂU XÁ THÍCH LUẬN
A TỲ ÐẠT MA CÂU XÁ LUẬN
CÂU XÁ LUẬN BẢN TỤNG
A TỲ ÐÀM THUẬN CHÁNH LÝ LUẬN (ABHIDHARMANYAYANUSARA)
& A TỲ ÐÀM HIỂN CHÂN LUẬN (ABHIDHARMASAMAYAPRADIPIKA)



A. A TỲ ÐẠT MA THUẬN CHÁNH LÝ LUẬN
B. A TỲ ÐẠT MA HIỂN TÔNG LUẬN
C. A TỲ ÐẠT MA CAM LỘ VỊ LUẬN
D. A TỲ ÐÀM TÂM LUẬN
E. PHÁP THẮNG A TỲ ÐÀM TÂM LUẬN
F. TẠP A TỲ ÐÀM TÂM LUẬN
G. LẬP THẾ A TỲ ÐÀM LUẬN
H. NHẬP A TỲ ÐÀM LUẬN
I. XÁ LỢI PHẤT A TỲ ÐÀM LUẬN
J. TÙY TƯỚNG LUẬN
KẾT LUẬN
-ooOoo-
Lời vào sáchHữu Bộ là một trường phái Phật Giáo quan trọng. Nếu không kể Thượng Toạ Bộ (Theravada, Sthaviravada) thì Hữu Bộ là bộ phái Phật Giáo duy nhất có được một hệ thống giáo lý gần như nguyên thuỷ, căn bản và đồ sộ nhất mà nay vẫn còn giữ lại được phần lớn.
Cũng như trường hợp của Thượng Toạ Bộ, A Tỳ Ðàm Tạng của Hữu Bộ được xem là một đề tài bàn cải lớn giữa các nhà học Phật xưa nay.
Nếu từng có duyên học hỏi A Tỳ Ðàm của Thượng Toạ Bộ, chúng ta không thể không quan tâm tới vấn đề A Tỳ Ðàm của Hữu Bộ. Bởi rõ ràng chỉ có Thượng Toạ Bộ và Hữu Bộ mới có đủ ba Tạng và dù mỗi Tạng có một giá trị riêng, không thể đem Tạng nào so sánh Tạng nào, nhưng nếu học Phật mà không để mắt tới A Tỳ Ðàm Tạng thì chẳng thể nào dung thông được cái gọi là Pháp Nhũ Phật Thân. Khoan nói tới các khái niệm Ðại, Tiểu, Ðốn, Tiệm hay Thiền, Mật, Luật, Tịnh hoặc Tánh, Tướng, Thức, Không... Nếu đã mơ hồ yếu lý Tỳ Ðàm (dù của Thượng Toạ Bộ hay Hữu Bộ) thì có đọc tụng suốt đời cũng khó mà hiểu được các kinh luận còn lại. Những Pháp Hoa, Lăng Già, Hoa Nghiêm, Duy Ma, Bát Nhã,... của hệ Phật Giáo Bắc truyền cũng đã chứng minh điều đó.
Thực ra bài biên khảo này chỉ là một thư tịch không hơn không kém. Người đọc chỉ có thể sử dụng như một chút gợi ý khi bước vào kho tàng kinh văn Phật Giáo mà thôi.
Ngoài một phần lớn các từ Hán Việt được phiên thiết trực tiếp từ các chữ Hán nguyên thủy trong bản Anh văn, còn có một phần nhỏ các chữ phiên âm theo giọng Bắc Bình không chú chữ Hán bên cạnh nên chúng tôi phải truy theo các tài liệu để chuyển sang Hán Việt.
Bản dịch dù gì cũng không thể toàn hảo, rất mong được chỉ dẫn và xin chân thành tri ân.

Houston, tuần lễ cuối cùng của thế kỷ 20.
Người dịch.

-ooOoo-
Sách tham khảo lúc dịch

1. Nguyên Thủy PG Tư Tưởng Luận by Kimura Taiken
2. Tiểu Thừa PG Tư Tưởng Luận by Kimura Taiken
(1. & 2. Bản dịch của HT Thích Quảng Ðộ, PHVQT ở California tái bản 1989)3. Tự Ðiển Hán Việt - Thiều Chửu, tái bản tại Hoa Kỳ (không ghi năm tái bản)
4. Tự Ðiển Hán Việt - Trần Trọng San, Trần Trọng Tuyên (Bắc Ðẩu - Canada 1997)
5. Tự Ðiển Hán Việt thông dụng - Tăng Hỷ Lạc Thiện (Saigon 1972)
6. Giúp đọc Nôm và Hán Việt - Anthony Trần văn Kiệm (Zieleks Company - USA - 1997)
7. Từ Ðiển Hán Việt - Ban Tu Thư Nghĩa Thục (VHTT - Hà Nội 1999)
8.Từ Ðiển Phật học Hán Việt - Phân viện NCPH (NXBKHXH - Hà Nội 1998)
9. Trung Hoa Sử Cương - Ðào Duy Anh (Xuân Thu - Hoa Kỳ)
10. Tân Ðại Tự Ðiển Anh Việt - Nguyễn văn Khôn (Tân Văn - Nhật Bản)
11. Buddhist Hybrid Sanskrit grammar and dictionary by F. Edgerton (Rinsen Book Co. Japan 1953)
12. History of Indian Buddhism... - Hirakawa Akira (University of Hawaii Press 1990)

-ooOoo-
A TỲ ÐÀM TRONG TRUYỀN THỐNG HỮU BỘJINTARO TAKAKUSU
Thuyết Nhất Thiết Hữu Bộ là một trong những bộ phái Phật Giáo xưa nhất (gồm ít nhất 18). Con số liệt kê này được đưa ra sớm lắm là cũng thế kỷ thứ tư Tây Lịch, theo như chúng ta đã căn cứ vào tập Dipavamsa. Giáo sư Rhys Davids trong Journal of the Royal Asiatic Society 1891 lại cho là sớm hơn thế và còn kết luận rằng vào thời A Dục chỉ có 7 bộ phái Phật Giáo mà trong số đó chỉ có khoảng một vài bộ phái thật sự hưng thịnh. Nói sao thì nói, con số 18 bộ phái vẫn cứ được Ngài Buddhaghosa (thế kỷ thứ năm) và sau đó là bộ Mahavamsa nhắc tới. Sau đây là một số tài liệu tham khảo:
1. Vua Valabhi-Guhasena (năm 559 Tây Lịch) trong lễ hiến cúng tịnh xá do công chúa Dudda kiến tạo có nhắc tới 18 bộ phái Phật Giáo. Ðiều này cũng trùng hợp với một ghi chép của Ngài Huyền Tráng về tình trạng hùng mạnh của các bộ phái "Tiểu Thừa" tại Valabhi.
2. Paramartha (499-569 Tây Lịch) từng nói rõ rằng Mã Minh (Asvaghosa) và Thiên Thân (Vasubandhu) đều là những vị bác lãm giáo lý 18 bộ phái Phật Giáo.
3. Tập Astadasanikaya, còn gọi là Samayabhedo-paracanacakra, được dịch (từ 557-662 Tây Lịch) và một tài liệu Tây Tạng tương đương (của Dharmakara) thì con số 18 đã được mặc nhiên chấp nhận như một cách tính nghiêm túc. Theo các tài liệu Trung Hoa thì tập Astadasanikaya trên đây còn nói rõ một chuyện khác là Thượng Toạ Bộ cùng Ðại Chúng Bộ đã thoát thai hình thành từ 18 bộ phái kia nên nếu kể đủ thì có tới 20 bộ phái Phật Giáo!
4. Ngài Huyền Tráng (629-645 Tây Lịch) có nhắc tới con số 18 bộ phái dù thực ra Ngài chỉ có thể liệt kê được 7!
5. Ngài Nghĩa Tịnh (671-695 Tây Lịch) đã phân 18 bộ phái Phật Giáo thành 4 nhóm dưới ảnh hưởng của các bộ phái chủ lực: Mahasanghika, Sthavira, Sarvastivada và Sammitiya. Ðồng thời còn ghi rõ địa bàn hoằng đạo của từng bộ phái.
Trong số 18 bộ phái, Hữu Bộ cứ là một vấn đề đặc biệt thú vị, thú vị ngay từ tên gọi và theo như những gì ta còn biết được hôm nay thì có lẽ tên gọi Hữu Bộ đã có từ thời Ðức Phật và bộ phái này xem ra vốn đã có nhiều điểm mật thiết quan trọng với nguồn gốc của mình là Thượng Toạ Bộ ngay từ trước kỳ kiết tập thời vua A Dục mà theo các tài liệu Tây Tạng và Trung Hoa thì phải nói chính xác là bộ phái Tuyết Sơn, một nhánh nhỏ của Thượng Toạ Bộ. Hữu Bộ còn có một tên gọi khác là Nhân Thuyết Bộ (Hetuvada) cũng nhằm mục đích đối kháng nguồn gốc cũ.
Hữu Bộ phát triển mạnh ở Kashmir và tự hình thành một hệ thống giáo nghĩa tươm tất chặt chẽ vẫn được gọi là dòng Vebhasika-Luận Ðại Tỳ Bà Sa (chú giải Luận Phát Trí của Ca Chiên Diên Tử) được biên soạn sau kỳ kiết tập của Phật Giáo Bắc Truyền dưới thời vua Kaniska đã tạo ra danh xưng Tỳ Bà Sư (Vaibhasika) cho các nhà Hữu Bộ, những người vẫn lấy Tỳ Bà Sa Luận làm bảo bối (Vibhasa - Vaibhasika). Kashmir đối với Hữu Bộ cũng hệt như Tích Lan đối với Thượng Toạ Bộ.
Luận Tỳ Bà Sa đã thất truyền nguyên tác nhưng dựa vào những gì còn sót lại hoặc phần khôi phục được, ta vẫn có thể tìm thấy những điểm đồng của nó ở các tập Atthakatha hệ Pali (theo một vài nhà thì Atthakatha có niên đại khoảng thế kỷ thứ năm). Có thể nói Hữu Bộ đã tự xác định mình qua Luận Tỳ Bà Sa, một bộ luận mà đến cả Thiên Thân cũng đã dày công tham cứu và từng mạnh dạn gọi là cẩm nang của những nhà tư tưởng. Theo Paramartha (499-569), vào thế kỷ thứ năm, Phật Giáo và Sớ Luận đã từng có một cuộc tranh luận quy mô mà vấn đề được đem ra bàn cãi chính là Luận Tỳ Bà Sa. Chúng ta còn biết thêm rằng Sankaracarya (thế kỷ thứ tám) có nhắc tới các nhà Hữu Bộ và Madhvacarya (thế kỷ 14) còn kể dòng Vaibhasika như một trong 4 bộ phái Phật Giáo mà ông được biết. Vậy ít nhất chúng ta vẫn còn có thể theo dấu Hữu Bộ tại Ấn Ðộ cho đến thế kỷ 14.
Cơ sở truyền bá của Hữu Bộ có thể nói là lớn rộng nhất trong số các bộ phái mà hôm nay ta còn có đủ tài liệu kê cứu được. Ngài Pháp Hiển (399-414) kể rằng trong thời Ngài, Hữu Bộ phát triển mạnh ở cả Pataliputra lẫn Trung Hoa. Ngài Huyền Tráng còn ghi rõ là Hữu Bộ hùng cứ Kasgar, Udyana cùng vài khu vực ở biên giới Bắc Ấn, Matipura, Kanoj và vùng lân cận Rajagrha, kể cả Ba Tư.
Nghĩa Tịnh (671-695) còn cặn kẽ hơn cả Huyền Tráng, Ngài kể rành rọt từng địa bàn xương thịnh của Hữu Bộ: Magadha (trung tâm điểm phát triển), Lata (Gujarat), Sindhu, Nam Ấn, Ðông Ấn (chia sẻ với các bộ phái Phật Giáo khác), Sumatra, Java, Champa (Lâm Ấp ở Việt Nam), một số tỉnh ở Trung Hoa (miền Ðông, Tây, Nam) và Trung Á (đặc biệt các nhánh nhỏ của Hữu Bộ đều rất phát triển ở khu vực này). Hữu Bộ lớn mạnh chính vì sở hữu một kho tàng kinh điển đồ sộ, một bộ Tam Tạng chứa tới 300.000 thính tiết (Sloka). Ðó là theo ý Nghĩa Tịnh. Và dù điều này có đúng hay không, nhìn vào đại tạng Hán văn ta sẽ thấy ngay rằng Hữu Bộ đã có riêng một Luật Tạng và Tỳ Ðàm Tạng. Bài viết này chính là để bàn về Tỳ Ðàm Tạng của Hữu Bộ.
Có điều là trước hết chúng ta có lẽ nên làm sáng tỏ tên gọi Hữu Bộ. Hy vọng khi giải mã được danh xưng này nhiều vấn đề tồn nghi cũng sẽ được giải quyết.
THUYẾT NHẤT THIẾT HỮU BỘTên gọi cũ của Hữu Bộ theo Trung Hoa thế kỷ thứ tư trở đi là Tát Bà Ða. Tên gọi này phỏng theo chữ chú âm của các vị Pháp Hiển, Chân Ðế, Huyền Tráng và cả Nghĩa Tịnh. Chữ Tát Bà Ða được giả định là hình thức ký âm của một chữ gốc không hẳn là Sanskrit. Nhưng suy cho cùng, ta chỉ có thể gượng theo Watters (trong một cuốn sách về Huyền Tráng) để tạm cho chữ gốc đó là Sarvata. Mà rõ ràng là chưa bao giờ có một chứng cứ nào về tên gọi đó cả. Trước mắt, ta chỉ có thể áng chừng Tát Bà Ða là phiên âm của chữ Sabbatthi bên Pali hoặc một phương ngữ nào đó tương đương. Bởi rõ ràng chữ Tát Bà Ða nếu được xem là hình thức phiên thiết của Sarvasti thì quả là không ổn. Còn việc Huyền Tráng, Nghĩa Tịnh có dùng chữ Tát Bà Ða, dù đó là chữ ký âm không chính xác, thì cũng không có gì lạ. Bởi có thể các vị làm vậy chỉ vì muốn có chút tôn trọng đối với lớp dịch giả đời trước đã sử dụng lối phiên âm đó mà thôi.
Về chữ gốc Sarvastivada, hai vị Huyền Tráng - Nghĩa Tịnh đã dịch là Thuyết Nhất Thiết Hữu Bộ (Trường phái Phật Giáo chủ trương mọi thứ đều có thật). Riêng Nghĩa Tịnh còn muốn tạo ra một tên gọi kiêu kỳ hơn bằng cách phiên âm trực tiếp chữ Sanskrit thành A-Ly-Da-Mộ-La-Tát-Bà-A-Tư-Ðể-Bà... Ni Già Da (Thánh căn Bổn Thuyết Nhất Thiết Hữu Bộ) - Aryamula-sarvastivadanikaya.
Chữ phiên âm của Nghĩa Tịnh tuyệt không còn chỗ phàn nàn để từ đó ta có thể xác định rằng Hữu Bộ chính là bộ phái đứng đầu bộ phái Phật Giáo mà Sankara đã nhắc tới trong tập chú giải của ông về Vedantasutra của Badarayana. Kể theo thứ tự của Sankara là Sarvastivavadina (còn gọi Vaibhasika), Vijnanastitvavadina - Duy Thức Tông (hay còn gọi Yogacara - Du Già Tông), Sarvasunyatvavadina - Không Tông (còn gọi Madhyamika - Trung Quán Tông). Cả tập Bhamati của Vacaspatimisra cũng có nhắc tới duyên do của tên gọi Hữu Bộ. Và ở cả hai tài liệu trên đây, hai cách gọi Sarvastivadina cùng Sarvastivada được coi như một. Bộ Mahavyutpatti cũng đồng quan điểm Nghĩa Tịnh khi giải thích tên gọi Hữu Bộ và xác định rằng Aryamulasarvastivada là Hữu Bộ chánh tông, còn Mulasarvastivada chỉ là một chi phái Hữu Bộ.
Vậy là chúng ta đã có thể tạm yên lòng với tên gọi Sanskrit của Hữu Bộ. Vấn đề tiếp theo là 7 tập A Tỳ Ðàm của Hữu Bộ.
Hữu Bộ cũng có 7 bộ A Tỳ Ðàm như Thượng Toạ Bộ và điều hết sức đặc biệt là tên sách của đôi bên cũng có những trùng hợp. Ðây là cả một vấn đề cho chúng ta mất thời giờ nghiên cứu. Dù trong chuyên san J.R.A.S. tháng 01 năm 1905 tôi đã góp ý rằng tạng A Tỳ Ðàm của hai bộ phái này không hề có quan hệ nhau. Bởi đối với các nhà Hữu Bộ, tạng A Tỳ Ðàm chỉ tập trung vào một bộ căn bản, các bộ còn lại được xem như phần bổ sung. Trong khi đó bên Thượng Toạ Bộ không phải vậy, gần như không bộ phận nào trong tạng A Tỳ Ðàm của họ là chính hay phụ.
Bộ A Tỳ Ðàm căn bản của Hữu Bộ chính là Luận Phát Trí (Jnanaprasthana) do Katyayaniputra biên soạn, 6 tập A Tỳ Ðàm còn lại được gọi là Túc Luận, bổ sung cho Thân Luận Phát Trí mà thôi. Mối quan hệ này cũng giống như 6 Vedanga đối với ba bộ Veda vậy.
Ở bản liệt kê nhan đề từng tập A Tỳ Ðàm của Hữu Bộ sau đây, trước hết tôi muốn nhân đó xác định chúng thuộc giáo nghĩa "Tiểu Thừa" và đồng thời cũng muốn làm cái chuyện công bằng đối với các dịch giả Trung Hoa, Tây Tạng đã ra công khôi phục tên sách bằng chữ Sanskrit một cách chính xác. Nhiều học giả đã không tin tưởng họ, do đó tôi nghĩ những giải thích sau đây là rất cần thiết:
A- Thông báo sớm nhất về sự tồn tại và nhan đề của 7 tập A Tỳ Ðàm Hữu Bộ chính là từ một bản dịch Pháp Văn của Burnouf về bộ Abhidharmakosavakhya của Yasomitsa được ông ghép trong cuốn Lịch sử Phật Giáo Ấn Ðộ. Ðược biết ông M. Sylvain Levi đang có công trình nghiên cứu bộ sách trên đây, tôi đã đến nhờ cậy và được ông cung cấp cho toàn bộ tác phẩm của Yasomitra. Thế rồi từ tài liệu cơ sở này, tôi đã khôi phục lại nhan đề của bẩy tập A Tỳ Ðàm Hữu Bộ. Trong chú giải Câu Xá, Karika III, Yasomitra đã ghi rõ:
-"Jnanaprasthanasya Aryakatyayaniputrah Karta Prakaranapadasya sthaviravasumitrah vijnanakayasya sthaviradevasarma dharmaskandhasya Aryasariputrah prajnaptisastrasya aryamaudgalyayanah dhatukayasya purnah sangitiparyayasya maha kausthilah"Thế đã rõ, nhan đề của từng tập A Tỳ Ðàm là gì, tác giả là những ai, thuộc bộ phái PG nào, ta không còn chi bàn cải nữa. Về chuyện nội dung chính, phụ của 7 tập A Tỳ Ðàm Hữu Bộ, tôi sẽ nói tới ở phần sau.
B- Trở lại với các dịch giả Tây Tạng, chúng ta có thể tìm đọc trong bộ Phật Giáo Sử của Taranatha để xác định sự tồn tại của 7 tập A Tỳ Ðàm Hữu Bộ. Wassilief còn thêm vào bản ghi chú của ông những nhan đề Sanskrit lấy từ một công trình của Buston, một đại dịch giả Tây Tạng đầu thế kỷ 14. Tiến sĩ Fedor H. Stcherbatskoi ở S. Petersburg đã giúp tôi nhiều tài liệu của Buston bằng Anh văn nhờ ông đang đứng lo ấn hành các công trình của dịch giả này. Có thể nói đây là một thư mục do tôi độïc quyền có được bởi vì cả Taranatha và các dịch giả Tây Tạng khác đều không để lại nhan đề Tạng Ngữ của 7 tập A Tỳ Ðàm Hữu Bộ.
C- Tiếp đến là các tài liệu Trung Hoa, những cơ sở đã từng nhắc tới 7 tập A Tỳ Ðàm Hữu Bộ. Sớm nhất trong số đó có lẽ là cuốn 28 trong bản dịch Hán Văn Phát Trí Luận. Qua đó, Bát Kiến Ðộ (Astagrantha) tức Phát Trí Luận được xác định là Thân Luận và 6 tập A Tỳ Ðàm còn lại là Túc Luận. Tổng cộng cả 7 tập chứa tới một triệu chữ. Tài liệu thứ hai là tập chú giải của Long Thọ về bộ Ma Ha Bát Nhã (Ðại Trí Ðộ Luận - được dịch từ 402-405 Tây Lịch). Trong đó, Long Thọ có nhắc tới một tên sách Bát Kiền Ðộ A Tỳ Ðàm song song với cái gọi là Lục Phân A Tỳ Ðàm. Qua nhiều chứng cứ, ta có thể tin chắc rằng Bát Kiền Ðộ A Tỳ Ðàm mà Long Thọ nói tới kia chính là Phát Trí Luận của Ca Chiên Diên Tử. Và tuy Long Thọ không nói rõ lắm nhưng chúng ta hoàn toàn có thể suy luận rằng cái gọi là Lục Phân A Tỳ Ðàm kia không gì khác hơn là 6 tập A Tỳ Ðàm còn lại. Tới đây thì có lẽ ta phải quay lại các tài liệu của Huyền Trang, người đã dịch gần hết 7 tập A Tỳ Ðàm Hữu Bộ. Trong tập Phật Quốc Ký, Huyền Tráng không hề xem 7 tập A Tỳ Ðàm Hữu Bộ là Luận Tạng hay một bộ phận văn học A Tỳ Ðàm. Qua nội dung chung của tập hồi ký này ta thấy ông chỉ coi chúng như những tác phẩm nổi tiếng. Về sau, hai đệ tử của Huyền Tráng là Phổ Quang và Khuy Cơ đều có nhắc tới 7 tập A Tỳ Ðàm Hữu Bộ (Phổ Quang trong tập chú thích Câu Xá và Khuy Cơ thì trong bìa sách bản dịch Hán Văn Dhatukaya). Tôi không muốn nói thêm là hai vị này đã tiếp thu điều đó từ sư phụ của mình hay Ngài Huyền Tráng đã học hỏi như vậy từ Nalanda hoặc tự mình nghiên cứu ở Yasomitra chẳng hạn. Bởi có đọc chú giải của Yasomitr a về Câu Xá thì không còn gì để nói nữa. Ðiều nên ghi nhận thêm là thứ tự các tập A Tỳ Ðàm kể theo các tài liệu Hán văn, Sanskrit và Tây Tạng đều không thống nhất nhau.
Một tài liệu quan trọng khác mà ta không thể bỏ qua đó là Ðại Tỳ Bà Sa, bộ chú giải của Phát Trí Luận mà cũng là công trình dẫn đạo cho Câu Xá Luận sau này. Luận Tỳ Bà Sa đã xác định rất rõ ngôi thứ chánh phụ giữa 7 tập A Tỳ Ðàm Hữu Bộ. Như vậy rõ ràng 7 tập A Tỳ Ðàm Hữu Bộ đã ra đời trước cả Tỳ Bà Sa, một công trình của cả 500 hiền giả, vào khoảng 400-500 năm sau ngày Phật tịch. Nhan đề của 7 tập A Tỳ Ðàm đã được dịch sang chữ Hán đầy đủ trong bản dịch Tỳ Bà Sa Hán văn (xem biểu đồ). Các nhan đề phiên âm thì trích từ Chí Nguyên Pháp Bảo Khám Ðồng Tổng Lục (hay gọi tắt là Chí Nguyên Lục) biên soạn từ 1264-1294. Ðây là một công trình đối chiếu kinh điển Hán văn và kinh điển Kanjur của Tạng văn được thực hiện dưới chiếu lệnh của Hốt Tất Liệt để thẩm định lại 1440 bộ kinh của đôi bên. Công việc đòi hỏi đến sự hợp tác của 28 nhà học giả chuyên môn đến từ các quốc gia như Tây Tạng, Ấn Ðộ, Turfan, Wuigur, Mông Cổ và cả Trung Hoa. Mỗi bộ kinh Hán văn được đem so sánh với một bộ kinh Tây Tạng tương đương. Những trường hợp không tương đồng đều được ghi lại cẩn thận. Mọi trục trặc đều được đem ra bàn thảo. Chẳng hạn các tựa đề Hán Ngữ đã được hội đồng soạn giả khôi phục lại nguyên dạng Sanskrit. Dù có thể không tuyệt đối chính xác nhưng ít gì cũng đưa ra được một hệ thống ký âm khả dĩ dùng được. Gần như họ đã tận dụng triệt để khả năng Ngữ âm tiếng Hán đương thời để làm chuyện đó.
Cuối cùng thì công trình đó cũng đã hoàn tất để hôm nay các nhà học giả như Stanslas Julien và Bunyiu Nanjio mới có được tài liệu cho việc khôi phục các từ ngữ Sanskrit còn dấu kín trong các dạng phiên âm. Tôi đã từng gọi, ở đâu đó, tập danh mục này là Danh mục Hán-Tạng (Tibeto-Chinese Cataloque).
Như vậy chỉ từ việc đi tìm lại tên gọi chính xác bằng chữ Sanskrit cho các tập A Tỳ Ðàm, chúng ta lại có cơ hội xác định điểm đồng nhất giữa kinh điển Sanskrit với kinh điển Hán văn. Bởi nói chính xác thì trong Chí Nguyên Lục có xác định 7 tập A Tỳ Ðàm Hữu Bộ có tương ứng với nhiều bộ kinh Tây Tạng dù không hề kể những bộ kinh đó là thuộc tạng Kanjur hay tạng Tanjur.
Viện dẫn đủ mọi nguồn tài liệu minh chứng, chúng ta lúc này có thể công tâm kết luận chủ quyền của Hữu Bộ đối với 7 tập A Tỳ Ðàm trong nội dung một Thân Luận và sáu Túc Luận. Chúng ta cũng xác định cả sức ảnh hưởng hùng hậu của chúng từ Kashmir ngày xưa đến tận Tây Tạng, Trung Hoa, Nhật Bản và Ấn Ðộ suốt mấy chục thế kỷ nay.
Trong phần nghiên cứu sau đây, chúng ta sẽ nương theo các nguồn tài liệu của Trung Hoa và Nhật Bản.
-ooOoo-
Ðầu trang | Mục lục | 01 | 02 | 03
--

Thứ Sáu, 3 tháng 6, 2011

CHANH NIEM TINH GIAC




CHÁNH NIỆM TỈNH GIÁC

 
Không ỷ lại, không mặc khải, đó là nét đặc trưng trong tinh thần “hãy tự mình thắp đuốc lên mà đi” được Đức Thích Ca Mâu Ni khuyến tấn hàng đệ tử trong quá trình tu tập để đi đến chứng đắc Thánh quả. Thế nhưng, không ỷ lại, không mặc khải không có nghĩa là cứ nổ lực nhắm mắt tu là được chứng ngộ mà phải tu có phương pháp. Pháp môn tu tập không thể kể hết nhưng tất cả đều được chi phối bởi một nguyên tắc căn bản đó là chánh niệm, tỉnh giác ở mọi nơi và mọi lúc.
Đức Phật có dạy: “một niệm sân nổi lên đốt tiêu rừng công đức” vì tâm con người như con vượn chuyền hết cành cây này sang cành khác, như con ngựa phi trên đường thiên lý khó đuổi bắt kịp. Nhiều lúc chỉ   cần một ý nghĩ lóe lên, rồi thì tiếp theo có thể là bao nhiêu tưởng tượng, nghi ngờ, giận hờn, trách móc, có khi còn đưa đến hậu quả đau thương đáng tiếc không lường được.
Trong sách Trung văn “Thính hòa thuyết” có câu chuyện “Cái búa” tiêu biểu cho tình trạng thất niệm trên, câu chuyện thế này:
Có một người muốn treo bức tranh mà nhà anh chỉ có đinh, không có búa. Người hàng xóm có búa.  Thế là anh quyết định sang người hàng xóm mượn búa. Sắp ra đi, anh ta chợt phân vân: “Nếu như người hàng xóm không cho mượn thì sao? Hôm qua đây, anh ấy chỉ chào mình một cách thờ ơ, có thể là anh ấy quá vội việc, nhưng có thể sự vội vã của anh ấy là giả bộ chứ kỳ thật anh ấy không bằng lòng mình. Nhưng cái gì làm cho anh ấy không bằng lòng mình nhỉ? Mình có làm gì quấy với anh ấy đâu! Điều này anh ấy chỉ có thể tự trách mình quá nghĩ ngợi mà thôi! Nếu như có người mượn mình đồ dùng, mình cho họ mượn ngay. Còn anh ấy, sao lại không cho mình mượn chứ? … Mà lẽ nào mình lại cứ phải mượn của anh ấy mới được? Anh ấy có cái gì ghê gớm đâu? Chẳng qua là một cái búa cùn. Mình chịu đựng như vầy quá đủ rồi!!…
Thế là anh ta vội vàng chạy qua nhà kia nhấn chuông. Người hàng xóm ra mở cửa, chưa kịp thốt hai chữ: “Chào anh” thì bị anh ta xông thẳng đến nói xối xả vào mặt:
_Này, hãy giữ lấy cái búa cùn của anh mà dùng một mình đi, chẳng có cái gì ghê gớm đâu!
Từ chỗ đánh mất chánh niệm rồi đi tới buông lung tâm ý, chỉ trong gang tấc và chúng ta dễ dàng bị cuốn lôi như nước dốc. Ba độc tham, sân, si luôn rình chờ kẻ hở trong tâm ý chúng ta. Đến khi tỉnh ngộ, hối tiếc thì đã quá muộn màng. Câu chuyện “Chiếc khố rách” dưới đây sẽ minh chứng điều đó:
Có hai thầy trò cùng tu hành nơi am tranh thanh tịnh, cách xa xóm làng. Hàng ngày, thầy trò thay nhau vào xóm khất thực. Một hôm, Sư phụ có việc phải đi xa một thời gian, dặn dò đệ tử ở nhà cố gắng tu hành thanh tịnh, tinh tấn.
Sư phụ đi rồi, đệ tử ở nhà phải khất thực một mình và gặp ngay khó khăn: Chỉ có mỗi cái khố mà cứ bị chuột cắn hoài. Người trong xóm thương tình, cho trò con mèo đem về nuôi cho hết chuột.
Có con mèo, mỗi lần đi khất thực, trò lại phải xin sữa nuôi mèo. Dân làng thấy thế liền cho con bò để trò vắt sữa mỗi ngày cho mèo uống. Để nuôi được bò, trò lại phải đi xin cỏ. Dân làng thấy thế liền cho hạt thóc giống về gieo mạ trồng lúa lấy rơm nuôi bò. Quanh am có nhiều đất trống, cây lúa tha hồ phát triển, đám này sang đám khác. Đến lúc lúa quá nhiều, trò lại phải mướn người làm nông, tậu thêm bò. Để có chỗ chứa lúa, trò phải xây kho lẫm. Công việc bề bộn, còn phút nào rỗi rảnh để tu tập đâu!…
Rồi một hôm, Sư phụ trở về, tìm mãi chẳng ra cái am tranh của thầy trò khi trước mà chỉ thấy nhà cửa khang trang, kho lẫm la liệt, người ra kẻ vào bận rộn lăng xăng, tiếng nói tiếng cười ồn ào náo nhiệt.
 Sư phụ chưa hết bàng hoàng thì đệ tử chợt trông thấy, chạy vội ra ôm thầy, rơi lệ mừng hội ngộ. Định tâm lại, Sư phụ hỏi:
_Sao con lại ra nông nổi này! Khi ra đi, thầy dặn con ở lại tu hành thanh tịnh, sao con chẳng làm theo lời thầy?
Trò thổn thức kể nổi niềm:
_Chỉ tại lũ chuột quái ác cứ cắn khố con hoài. Để giữ cái mặc, con phải nuôi mèo. Để nuôi được mèo, con phải nuôi bò. Để nuôi được bò, con phải trồng lúa. Lúa nhiều, con phải đảm đương nông vụ. Xin Sư phụ thấu hiểu cho con.
Sư phụ ôn tồn:
_À, thì ra chỉ tại cái khố rách mà con đến nông nỗi này!!…
Những mẫu chuyện trên thật đáng cho chúng ta suy gẫm. Tu hành là phải biết dừng lại. Văn minh vật chất ngày nay dù muốn dù không, vẫn ảnh hưởng đến nếp sống của người tu sĩ. Nhưng có nên buông thả, thụ hưởng và đánh mất cả thời giờ vào những việc ấy không, đó là điều mà chúng ta cần nghĩ suy, gạn lọc. Dù có hưởng thụ nếp sống văn minh, ta đừng để nó trói buộc và sai sử. Chỉ nên xem đó là phương tiện để phục vụ hỗ trợ cho việc học tập đạo pháp mà thôi. Bất cứ lúc nào, và trong hoàn cảnh nào ta cũng vẫn phải ghi nhớ điều giác ngộ thứ ba của bậc Đại nhân:
“Xem tuệ giác là sự nghiệp duy nhất”
Mà muốn vun trồng vườn cây Tuệ giác, ta phải luôn gieo hạt giống TỈNH GIÁC, CHÁNH NIỆM.