Thứ Hai, 5 tháng 8, 2013

TUC SANH VA TAI CHANH/ Asaṅkamanapaṭisandahanapañho / KINH MILINDA VAN DAO


MILINDAPAÑHAPĀLI
MILINDA VẤN ĐẠO

Asaṅkamanapaṭisandahanapañho

Cau hoi ve su tuc sanh va tai sanh

- Asaṅka: f. sự nghi ngờ, hồ nghi, sợ sệt.

(f.) doubt; suspicion; fear.

【陰】 疑惑,懷疑,恐懼。
- manapa: , āpika a. vừa lòng, vui vẻ.
(adj.) pleasing; charming.

sanda: a. dày, đặc lại. m. sự chảy tràn. --cchāya a. có bóng mát dày đặc./
(m.) a grove; cluster; multitude.
(adj.) thick; dense. (m.) a flow.
【形】 厚的,密集的。【陽】 流程。~cchāya,【形】 有大蔭涼的。



I SU* INDACANDA DICH:

5. Đức vua đã nói rằng: “Thưa ngài Nāgasena, có phải tái sanh không phải là chuyển sang?”
“Tâu đại vương, đúng vậy. Tái sanh không phải là chuyển sang.”
“Thưa ngài Nāgasena, tái sanh không phải là chuyển sang nghĩa là thế nào? Xin ngài cho ví dụ.”
“Tâu đại vương, giống như người nào đó thắp sáng cây đèn từ cây đèn (khác), tâu đại vương, phải chăng cây đèn ấy được chuyển sang từ cây đèn (kia)?”
“Thưa ngài, không phải.”
“Tâu đại vương, tương tợ y như thế tái sanh không phải là chuyển sang.”
“Xin ngài cho thêm ví dụ.”
“Tâu đại vương, có phải ngài biết rõ là trong lúc còn niên thiếu đã có câu thơ nào đó được học ở người thầy dạy về thơ?”
“Thưa ngài, đúng vậy.”
“Tâu đại vương, phải chăng câu thơ đó được chuyển sang từ người thầy?”
“Thưa ngài, không phải.”
“Tâu đại vương, tương tợ y như thế tái sanh không phải là chuyển sang.”
“Thưa ngài Nāgasena, ngài thật khôn khéo.”

--

II. TIENG DUC


Mil. 3.2.5. Wiedergeburt ohne Seelenwanderung - 2.5.5. Asaṅkamanapaṭisandahanapañho

Der König sprach: "Vollzieht sich wohl, ehrwürdiger Nāgasena, die Wiedergeburt ohne eine Seelenwanderung?" (Wörtl.: "geht man nicht hinüber und wird (doch) wiedergeboren")

"Gewiß, o König."
"Wieso aber, o Herr, kann es Wiedergeburt geben ohne eine Seelenwanderung? Erkläre mir dies."
"Wenn zum Beispiel, o König, ein Mann eine Lampe an einer anderen Lampe anzündet, würde da wohl das Licht der einen Lampe zur anderen Lampe hinüberwandern?"
"Nicht doch, o Herr."
"Ebenso auch, o König, wird man wiedergeboren, ohne daß dabei irgend etwas hinüberwandert."
"Gib mir ein weiteres Gleichnis!"
"Erinnerst du dich vielleicht, o König, daß du als Knabe von deinem Lehrer irgend ein Gedicht gelernt hast?"
"Gewiß, o Herr."
"Wie nun aber, o König: ist etwa jenes Gedicht von deinem Lehrer (während er es rezitierte) zu dir hinübergewandert?"
"Nicht doch, o Herr."
"Ebenso auch, o König, wird man wiedergeboren, ohne daß dabei irgend etwas hinüberwandert."
"Klug bist du, ehrwürdiger Nāgasena!"

--
III. SU* GIOI NGHIEM DICH:

53. Khi chết ngũ uẩn diệt theo

Đức vua hỏi:
- Khi một chúng sanh chết ở đây, tái sanh chỗ khác thì thức của chúng sanh ấy có lìa khỏi ngũ uẩn này để tái sanh chăng?
- Chúng sanh chết thì ngũ uẩn diệt và thức cũng diệt theo, tâu đại vương .
- Thế tại sao Đức Thế Tôn có thuyết rằng, chúng sanh hằng đi theo nghiệp của mình và thức sẽ đi tìm cảnh thú tái sanh theo nghiệp ấy.
- Đúng là như thế.
- Xin đại đức giảng cho nghe.
- Thức tái sanh ấy được gọi là kết sanh thức, tức là thức nối liền từ kiếp này sang kiếp kia. Khi chết, thức diệt, không đi theo, nhưng nó tác động, chuyển hướng trong nháy mắt là kết sanh thức đi sang cảnh giới khác liền. Ví như người ta mồi lửa từ cây đèn này sang cây đèn khác. Lửa từ cây đèn bên này không đi sang cây đèn bên kia như thế nào, thì thức cũng không đi theo như thế ấy, tâu đại vương .
- Xin cho nghe thêm ví dụ.
- Thuở nhỏ đại vương có học toán số, văn phạm, sử truyện với các thầy phụ đạo phải chăng?
- Đúng thế.
- Thế thì toán số, văn phạm, sử truyện... ấy nó có chạy ra từ miệng, từ óc của thầy phụ đạo sang miệng và óc của đại vương chăng?
- Không có chạy qua.
- Và khi đại vương học giỏi, thì kiến thức, hiểu biết của các thầy phụ đạo chắc là cạn hết vì đã truyền sang tất thảy cho đại vương rồi?
- Không phải như thế. Kiến thức và hiểu biết của các vị ấy còn y nguyên.
- Vậy là không có cái gì đi qua cả sao?
- Không có.
- Tái sanh cũng y cũng như thế. Khi chết ngũ uẩn diệt, thức cũng diệt, chẳng có thức đi theo, nhưng thức ấy tác động, hướng tâm, trong một niệm là duyên theo cảnh giới tái sanh liền, tâu đại vương .
- Trẫm đã rõ.

--

IV. TIENG ANH

5. “Can there be any rebirth where there is no transmigration?”
“Yes there can, just as a man can light one oil-lamp
from another but nothing moves from one lamp to the
other; or as a pupil can learn a verse by heart from a teacher
but the verse does not transmigrate from teacher to pupil.”

--

V. PALI

5. Rājā āha: "bhante nāgasena na ca saṅkamati paṭisandahati cā?" Ti. 
"Āma mahārāja, na ca saṅkamati paṭisandahati cā"ti. 

[SL Page 067] [\x 67/] 

"Kathambhante nāgasena na ca saṅkamati paṭisandahati ca? Opammaṃ karohī" ti. 
"Yathā mahārāja kocideva puriso padīpato padīpaṃ padīpeyya, kinnu kho so mahārāja padīpo padīpamhā saṅkanto?" Ti. 
"Na hi bhante" ti. 
"Evameva kho mahārāja na ca saṅkamati paṭisandahati cā" ti. 
"Bhiyyo opammaṃ karohī" ti. 
"Abhijānāsi nu tvaṃ mahārāja, daharako santo silokācariyassa santike kañci silokaṃ gahitanti?". 
"Āma bhante" ti. 
"Kinnu kho mahārāja so siloko ācariyamhā saṅkanto?" Ti. 
"Na hi bhante" ti. 
"Evameva kho mahārāja na ca saṅkamati paṭisandahati cā" ti. 
"Kallo'si bhante nāgasenā"ti. 



Chủ Nhật, 4 tháng 8, 2013

Cau hoi ve su thay Phap/ Dhammadiṭṭhapañho/ KINH MILINDA VAN DAO


MILINDAPAÑHAPĀLI
MILINDA VẤN ĐẠO

Dhammadiṭṭhapañho

Cau hoi ve su thay Phap


diṭṭha: (pp. của passati) thấy. nt. trông thấy. --dhamma m. đời hiện tại. adj. người được giác ngộ đến mục tiêu cuối cùng. --dhammika a. thuộc đời này, thuộc về kiếp hiện tại. --maṅgalika a. người thấy hạnh phúc hiện tại. --sansandana nt. so sánh đến sự việc mình đã thấy biết. --ānugati f. sự noi ấy gương theo cái đã thấy.
(pp. of passati) seen; found; understood. (nt.) vision.

(passati 的【過分】), 已看。【中】 視覺。~dhamma,【陽】 這個世界。【形】 見法(領悟真理的人)。~dhammika,【形】 屬於這個世界的。~maṅgalika,【形】 信仰看到的吉兆事物的人。~sansandana,【中】比較在被看到或已知的事物上的視野。~anugati,【陰】 效法所看到的。


I SU* INDACANDA DICH:


4. Đức vua đã nói rằng: “Thưa ngài Nāgasena, có phải Pháp đã được ngài nhìn thấy?”
“Tâu đại vương, các vị đệ tử cần phải thực hành theo sự hướng dẫn của đức Phật, theo điều quy định bởi đức Phật, cho đến trọn đời.”
“Thưa ngài Nāgasena, ngài thật khôn khéo.”

--

II. TIENG DUC


Mil. 3.2.4. Das Schauen der Lehre - 2.5.4. Dhammadiṭṭhapañho


Der König sprach: "Hast du wohl, ehrwürdiger Nāgasena, die Lehre geschaut?"
"Mit dem Erleuchteten als Führer, o König, mit dem Erleuchteten als Künder haben doch seine Jünger zeitlebens zu leben!"
"Klug bist du, ehrwürdiger Nāgasena!"

--
III. SU* GIOI NGHIEM DICH:

52. Thấy Phật
- Pháp mà Đức Chánh Đẳng Giác đã thuyết, pháp ấy như thế nào?
- Pháp mà Đức Thập Lực Tuệ đã thuyết, ai nghe và thực hành đúng đắn pháp ấy, chứng đắc pháp ấy được gọi là Thinh Văn đệ tử của Phật . Và ai thấy pháp ấy tức là thấy Phật, tâu đại vương!
- Đúng như thế sao?
- Chính Đức Thế Tôn đã thuyết: "Ai thấy pháp tức thấy Như Lai, ai thấy Như Lai tức thấy Pháp." Và khi ấy, người ấy sẽ không còn hoài nghi và đặt những câu hỏi về Niết bàn, về sự hiện thân của Đức Phật, về đức hạnh, trí tuệ và sự tối thắng, vô thượng của ngài nữa, tâu đại vương!
- Trẫm cũng hy vọng như vậy! Nhưng đại đức chớ nên mắng xéo trẫm như thế.
- Không dám đâu, tâu đại vương !

--
IV. TIENG ANH

4. “Have you, Nàgasena, seen what the truth is?”
“We disciples, O king, have to conduct ourselves
according to the rules laid down by the Buddha.”(42)

--

42. There is a training rule (Pàcittiya No. 8) preventing monks from disclosing any spiritual

attainments.

--

V. PALI


4. Rājā āha: "bhante nāgasena dhammo tayā diṭṭho?" Ti. 
"Buddhanettiyā kho mahārāja buddhapaññattiyā yāvajīvaṃ sāvakehi vattitabbanti". 
"Kallo'si bhante nāgasenā" ti,




Thứ Bảy, 3 tháng 8, 2013

Cau hoi ve su nhan biet ve su toi thuong cua Duc Phat/ Buddhassa anuttarabhāvajānanapañho



MILINDAPAÑHAPĀLI
MILINDA VẤN ĐẠO


Buddhassa anuttarabhāvajānanapañho

Cau hoi ve su nhan biet ve su toi thuong cua Duc Phat



I SU* INDACANDA DICH:


3. Đức vua đã nói rằng: “Thưa ngài Nāgasena, có thể biết được ‘Đức Phật là vô thượng’?”
“Tâu đại vương, đúng vậy. Có thể biết được ‘Đức Phật là vô thượng.’”
“Thưa ngài Nāgasena, làm thế nào có thể biết được ‘Đức Phật là vô thượng.’”
“Tâu đại vương, vào thời trước đây đã có vị thầy về văn tự tên là Trưởng Lão Tissa. Vị ấy từ trần đã trải qua nhiều năm, vì sao mà vị ấy vẫn được biết đến?”
“Thưa ngài, nhờ vào văn tự.”
“Tâu đại vương, tương tợ y như thế người nào thấy Pháp người ấy thấy đức Thế Tôn. Tâu đại vương, bởi vì Pháp đã được thuyết giảng bởi đức Thế Tôn.”
“Thưa ngài Nāgasena, ngài thật khôn khéo.”

--

II. TIENG DUC

Mil. 3.2.3. Buddha in der Lehre nachweisbar - 2.5.3. Buddhassa anuttarabhāvajānanapañho


Der König sprach: "Kann man wohl wissen, ehrwürdiger Nāgasena, daß der Buddha unübertroffen ist?"
"Freilich kann man das wissen, o König."
"Wieso denn, o Herr?"
"Einst, o König, lebte ein Ordensälterer namens Tissa, der ein großer Schriftsteller war. Viele Jahre sind nun aber seit dessen Tode verflossen. Wie kann man da etwas von ihm wissen?"
"Durch seine Schriften, o Herr."
"Ebenso auch, o König, sieht der den Erhabenen, wer seine Lehre sieht; denn die Lehre ward vom Erhabenen verkündet."
"Klug bist du, ehrwürdiger Nāgasena!"

--
III. SU* GIOI NGHIEM DICH:

51. Phật tối thắng như thế nào?
Đức vua lại hỏi:
- Đồng ý Phật là tối thượng, tối thắng; nhưng tối thượng, tối thắng như thế nào mới được chứ?
- Tối thượng, tối thắng là vượt người, là vượt trời; là thầy của chư thiên và loài người, tâu đại vương !
- Làm sao biết?
- Nghe mười danh hiệu của Đức Phật mà chúng sanh đã xưng tán là đủ biết, lại nữa, các vị Đại phạm thiên, những bậc có uy lực nhất trong tam giới, vốn là đệ tử của Đức Phật, đủ chứng minh điều đó, tâu đại vương .
- Ai nói điều đó?
- Kinh sách còn ghi lại, tâu đại vương .
- Làm sao tin điều đó được?
- Nghe nói đại vương rất giỏi toán học, đại vương học được của ai?
- Có sách còn để lại.
- Sách ấy của ai?
- Của nhà toán học tên là Tissa.
- Vị ấy còn sống không?
- Đã chết rồi.
- Cũng như thế ấy, kinh sách còn để lại mặc dầu Đức Phật đã nhập diệt rồi. Các vị Thánh đệ tử lưu truyền và hiện giờ chúng ta đang học giáo pháp ấy, gồm pháp học và chín pháp xuất thế gian [*] nên nói Đức Thế Tôn là tối thắng, tâu đại vương
- Rất chính xác, cảm ơn đại đức .

[*] Bốn đạo, bốn quả và một Niết bàn.--
IV. TIENG ANH


3. “How can others know that the Buddha is incomparable?”
“Long ago there was a master of writing named Tissa
Thera.(41) How can people know about him?”
“By his writing.”
“Just so, O king, whosoever the sees the Dhamma
taught by Blessed One can know that he is incomparable.”
--
(41). Possibly a reference to Moggalliputta Tissa Thera, the convenor of the Third Council

and author of the Kathàvatthu, ‘Points of Controversy’.

--

V. PALI


3. Rājā āha: " bhante nāgasena sakkā jānituṃ 'buddho anuttaro'ti?"
"Āma mahārāja, sakkā jānituṃ 'bhagavā anuttaro'ti", 
"Kathambhante nāgasena, sakkā jānituṃ 'buddho anuttaro'ti?"
"Bhūtapubbaṃ mahārāja, tissatthero nāma lekhācariyo ahosi. Bahūni vassāni'ssa abbhatītāni kālakatassa. Kathaṃ so ñāyatī?" Ti. 
"Lekhena bhante" ti. 
"Evameva kho mahārāja yo dhammaṃ passati, so bhagavantaṃ passati. Dhammo hi mahārāja bhagavatā desito" ti. 
"Kallo'si bhante nāgasenā" ti. 

Thứ Năm, 1 tháng 8, 2013

Cau hoi ve su vo thuong cua Duc Phat/ / Buddhassa anuttarabhāvapañho


MILINDAPAÑHAPĀLI
MILINDA VẤN ĐẠO

Buddhassa anuttarabhāvapañho


anuttara : a. cao quí, không chi sánh bằng. --riya nt. cao thượng, tuyệt đỉnh.

I SU* INDACANDA DICH:

2. Đức vua đã nói rằng: “Thưa ngài Nāgasena, có phải đức Phật là vô thượng?”
“Tâu đại vương, đúng vậy. Đức Phật là vô thượng.”
“Thưa ngài Nāgasena, làm thế nào ngài biết được ‘Đức Phật là vô thượng’ khi chưa từng được thấy trước đây?”
“Tâu đại vương, đại vương nghĩ gì về điều này? Với những người mà biển cả chưa từng được thấy, tâu đại vương, có phải những người ấy có thể biết được biển—nơi mà năm con sông lớn này, tức là Gaṅgā, Yamunā, Aciravatī, Sarabhū, Mahī thường xuyên, liên tục đổ vào— là rộng lớn, sâu thẳm, không thể đo đạc, khó thăm dò, luôn cả sự thiếu hụt hay tràn đầy của nó cũng không được nhận ra?”
“Thưa ngài, họ có thể biết được.”
“Tâu đại vương, tương tợ y như thế sau khi nhìn thấy các vị Thinh Văn vĩ đại viên tịch Niết Bàn, tôi biết được ‘Đức Thế Tôn là vô thượng.’”
“Thưa ngài Nāgasena, ngài thật khôn khéo.”
--

II. TIENG DUC

Mil. 3.2.2. Buddhas Unübertroffenheit - 2.5.2. Buddhassa anuttarabhāvapañho


Der König sprach: "Ist wohl, ehrwürdiger Nāgasena, der Erleuchtete unübertroffen?"
"Ja, o König, der Erleuchtete ist unübertroffen."
"Woher aber weißt du denn das, wenn du den Erleuchteten gar nicht gesehen hast?"
"Was meinst du, o König? Mag wohl einer, ohne je zuvor das Meer gesehen zu haben, wissen, daß dasselbe tief, unermeßlich und unergründlich ist; dieses Meer, in das die fünf großen Ströme, wie Ganges, Jumnā, Aciravatī, Sarabhū und Mahī, beständig und unaufhörlich sich ergießen, ohne daß irgend welche Zu- oder Abnahme zu bemerken wäre?"
"Gewiß, o Herr. Das kann man wissen."
"Ebenso auch, o König, weiß ich, wenn ich die großen Jünger, die vom Wahn Erlösten, sehe, daß der Erhabene unübertroffen ist."
"Klug bist du, ehrwürdiger Nāgasena!"

--
III. SU* GIOI NGHIEM DICH:

50. Phật là tối thượng tôn bảo
- Các vị sa môn thường giáo giới đến đệ tử rằng: Phật là bậc tối thượng, tối thắng, cao quý vô ngần, thế gian không ai bì được! Điều ấy có đúng chăng?
- Tâu đại vương, đúng thế.
- Tại sao đại đức biết? Đại đức vừa xác nhận là chưa thấy ngài kia mà!
- Ví dụ như đại vương chưa từng thấy biển, nhưng có thể biết rằng là biển sâu thẳm và rộng mênh mông chăng?
- Có thể biết được.
- Tại sao?
- Vì năm con sông lớn như Gangà, Yanumà, Acìravatì, Sarabhù, Mahìnadì... mang một lượng nước vô tận, thế mà chúng tuôn chảy ngày đêm về biển, biển vẫn không đầy tràn. Do vậy, nên biết biển sâu thẳm, mênh mông.
- Cũng như thế ấy, các hàng đệ tử của Phật, nhất là các bậc Thánh từ Dự lưu quả đến A-la-hán quả đều thành tựu giới đức, định đức, tuệ đức; họ đông vô số, và là những bậc đáng tôn quý, nhưng họ đều là đệ tử của Đức Đạo Sư. Nhờ vậy nên biết Đức Phật là bậc Tối thượng Tôn bảo.
- Thật là chí lý!

--

IV. TIENG ANH

2. “Is the Buddha incomparable?”
“Yes he is.”
“But how can you know if you have never seen him?”
“Just as those who have never seen the ocean can
know how great it is because the five great rivers flow into
it but thereby it does not rise; so do I know that the Buddha
is incomparable when I think of those great teachers, whom
I have seen, who are only his disciples.”

--

V. PALI

2. Rājā āha: "bhante nāgasena buddho anuttaro?" Ti. 
"Āma mahārāja, bhagavā anuttaro" ti, 
"Kathambhante nāgasena, adiṭṭhapubbaṃ jānāsi 'buddho anuttaro' ti?"
"Taṃ kimmaññasi mahārāja? Yehi adiṭṭhapubbo mahāsamuddo jāneyyunte mahārāja mahanto kho samuddo gambhīro appameyyo duppariyogāho, yatthimā pañca mahānadiyo satataṃ samitaṃ appenti, seyyathīdaṃ: gaṅgā yamunā aciravatī sarabhu mahī. Neva tassa ūnattaṃ vā purattaṃ vā paññāyatī" ti. 
"Āma bhante, jāneyyunti". 
"Evameva kho mahārāja sāvake mahante [PTS Page 071] [\q 71/] parinibbute passitvā jānāmi bhagavā anuttaro" ti. 
"Kallo'si bhante nāgasenā" ti. 



Cau hoi ve su co' Duc Phat / Buddhassa atthinatthibhāvapañho/ MILINDA VAN DAO/ PHAM DUC PHAT



MILINDAPAÑHAPĀḶI 
MILINDA VẤN ĐẠO

Buddhassa atthinatthibhāvapañho

buddha: m. người đã giác ngộ (đức Phật). --karaka-dhamma m. sự thực hành cho trở thành một vị Phật. --kāla m. thời kỳ có Phật ra đời. --kolāhala m. sự tuyên bố cho hay sẽ có đức Phật ra đời. --kkhetta nt. ranh giới dưới quyền lực của một vị Phật. --guṇa m. ân đức Phật. --ṅkura m. bậc sẽ có số phận thành một vị Phật. --cakkhu nt. Phật nhãn. --ñāṇa nt. tuệ giác của đức Phật. --antara nt. khoảng cách từ đức Phật này đến đức kế ra đời.. --putta m. đệ tử Phật (học trò của Phật). --bala nt. Phật lực. --bhāva m. bản tính của đức Phật. --bhūmi f. căn bản của Phật tính. --māmaka a. chân thành với đức Phật --rasmi, --raṃsi f. hào quang của đức Phật. --līḷhā f. sự khoan dung của đức Phật. --vacana nt. giáo lý của đức Phật. --visaya m. năng lực của Phật. --veneyya a. được đức Phật chuyển hóa. --sāsana nt. Phật pháp. --ānubhāva m. uy lực của Phật. --ānussati f. niệm ân đức Phật. --āramma ṇa, --ālambana a. lấy đức Phật làm cảnh giới (căn bản). --upaṭṭhāka a. hầu hạ đức Phật. --uppāda m. thời kỳ đức Phật ra đời (giáng sinh).


bhāva: m. điều kiện, thiên nhiên, sự trở nên, bản tính.

atthin: (adj.) (-~) [Vedic arthin] desirous, wanting anything; see mant~, vād~.
atthi: (as + a + ṭi) là, có, được.

Buddhassa atthinatthibhāvapañho> Cau hoi ve su co' Duc Phat

I. SU* INDACANDA DICH:

V. PHẨM ĐỨC PHẬT


1. Đức vua đã nói rằng: “Thưa ngài Nāgasena, có phải đức Phật đã được ngài nhìn thấy?”
“Tâu đại vương, không.”
“Vậy có phải đức Phật đã được các vị thầy của ngài nhìn thấy?”
“Tâu đại vương, không.”
“Thưa ngài Nāgasena, như vậy thì không có đức Phật.”
“Tâu đại vương, vậy sông Ūhā ở núi Hi-mã-lạp có được ngài nhìn thấy không?”
“Thưa ngài, không.”
“Vậy có phải sông Ūhā đã được cha của ngài nhìn thấy?”
“Tâu đại vương, không.”
“Tâu đại vương, như vậy thì không có sông Ūhā.”
“Thưa ngài, có mà. Mặc dầu sông Ūhā không được trẫm nhìn thấy, sông Ūhā cũng không được cha của trẫm nhìn thấy, nhưng mà có sông Ūhā.”
“Tâu đại vương, tương tợ y như thế mặc dầu đức Thế Tôn không được tôi nhìn thấy, đức Thế Tôn cũng không được các vị thầy của tôi nhìn thấy, nhưng mà có đức Thế Tôn.”
“Thưa ngài Nāgasena, ngài thật khôn khéo.”

--

II. TIENG DUC

Milindapañha, 2. Kapitel


Mil. 3.2.1. Buddha eine historische Persönlichkeit - 2.5.1. Buddhassa atthinatthibhāvapañho


Der König sprach: "Hast du wohl, ehrwürdiger Nāgasena, den Erleuchteten schon gesehen?"
"Nein, o König."
"Oder haben ihn vielleicht deine Lehrer gesehen?"
"Nein, o König."
"Somit hat der Erleuchtete wohl gar nicht gelebt, o Herr?"
"Wie? Hast du denn schon wohl den Uhāfluß im Himalaja gesehen?"
"Nein, o Herr."
"So existiert der Uhāfluß wohl gar nicht?"
"Doch, o Herr! Wenn auch weder ich noch mein Vater ihn gesehen haben, so existiert er dennoch."
"Ebenso auch, o König, hat der Erhabene gelebt, obgleich weder ich noch meine Lehrer ihn gesehen haben."
"Klug bist du, ehrwürdiger Nāgasena!"

--
III. SU* GIOI NGHIEM DICH

49. Có Phật không?
Đức vua hỏi:
- Đại đức đã thấy Phật chưa?
- Thưa chưa.
- Thầy hòa thượng, thầy tiếp dẫn của đại đức đã thấy chưa?
- Thưa, cũng chưa thấy.
- Nếu thế thì rõ ràng không có Phật trên đời này, vì chính mắt đại đức không thấy mà các bậc thầy của đại đức cũng chẳng thấy.
Ngài Na-tiên bèn hỏi:
- Trên núi Hy-mã có một con sông tên là Dhànadì, đại vương đã thấy con sông đó chưa?
- Thưa chưa.
- Thế thì thân phụ và các bậc tiền bối của đại vương có thấy không?
- Cũng chưa.
- Vậy thì rõ ràng con sông Dhànadì là không có, vì đại vương không thấy mà các bậc tiền bối của đại vương cũng chẳng thấy.
- Thưa, quả là có con sông Dhànadì, vì mặc dầu trẫm không thấy, các bậc tiền bối của trẫm không thấy nhưng các sách có ghi chép và những người đã từng thấy họ nói lại.
- Cũng vậy, tâu đại vương ! Bần tăng dầu chưa thấy Đức Phật; các bậc thầy của bần tăng cũng không thấy Phật; nhưng Đức Phật vẫn có, vì kinh sách, bia ký còn ghi chép sử tích và giáo pháp của ngài, lại còn nhiều vị Thánh tăng A-la- hán kể lại nữa.
- Hay lắm.

--


III. TIENG ANH/ SU* PESALA DICH:

Chapter 5
The Buddha
1. “Have you or your teachers seen the
Buddha?”
“No, great king.”
“Then, Nàgasena, there is no Buddha!”
“Have you or your father seen the River
æhà40 in the Himalayas?”
“No venerable sir.”
“Then would it be right to say there is no river æhà?”
“You are dexterous, Nàgasena, in reply.”
--



IV. PALI

5. Buddhavaggo 

1. Rājā āha "bhante nāgasena, buddho tayā diṭṭho?" Ti. 
"Na hi mahārājā" ti. 
"Atha te ācariyehi buddho diṭṭho?" Ti. 
"Na hi mahārājā" ti. 
"Tena hi bhante nāgasena natthi buddho?" Ti. 
"Kimpana mahārāja himavati ūhā nadī tayā diṭṭhā?"
"Na hi bhante" ti. 
"Atha te pitarā ūhā nadī diṭṭhā?" Ti. 
"Na hi bhante" ti. 
"Tena hi mahārāja, natthi ūhā nadī?" Ti. 
"Atthi bhante. Kiñcāpi me ūhā nadī na diṭṭhā, pitarā'pi me ūhā nadī na diṭṭhā, api ca atthi ūhā nadī" ti. 
"Evameva kho mahārāja, kiñcāpi mayā bhagavā na diṭṭho, ācariyehi'pi me bhagavā na diṭṭho, api ca atthi bhagavā" ti. 
"Kallo'si bhante nāgasenā" ti.