Thứ Năm, 25 tháng 7, 2013

CAU HOI VE 5 XU*' VA NGHIEP/ Pañcāyatanakammanibbattapañho/ MILINDA VAN DAO/ MILINDAPAÑHAPĀḶI

MILINDAPAÑHAPĀḶI MILINDA VẤN ĐẠO
IV. PHẨM NIẾT BÀN

Pañcāyatanakammanibbattapañho


I. Su* Indacanda dich:

NẮM THỨC CÓ NHÂN SANH KHÁC BIỆT

3. Đức vua đã nói rằng: “Thưa ngài Nāgasena, có phải năm xứ[1] được sanh lên do các việc làm khác nhau, hay là do một việc làm?”

“Tâu đại vương, chúng được sanh lên do các việc làm khác nhau, không phải do một việc làm.”

“Xin ngài cho ví dụ.”

“Tâu đại vương, đại vương nghĩ gì về điều này? Năm loại hạt giống gieo ở một cánh đồng, đối với các loại hạt giống khác nhau phải chăng các quả khác nhau được sanh lên?”

“Tâu đại vương, đúng vậy. Chúng được sanh lên.”

“Tâu đại vương, tương tợ y như thế năm xứ được sanh lên do các việc làm khác nhau, không phải do một việc làm.”

“Thưa ngài Nāgasena, ngài thật khôn khéo.”

--

II. English/ Bhikkhu Pesala


1. “What is the root, “Are the five sense
bases produced from various kammas, or
all from one?” “From various kammas, O
king.”
“Give me an illustration.”
“If you were to sow five kinds of seeds in a

field the produce would be of five kinds.”

--


III. Tieng duc

Milindapañha, Teil 3

1. Kapitel, Lösungen der Zweifel

 Mil. 3.1.1. Ursachen der Sinnengrundlagen - 2.4.3. Pañcāyatanakammanibbattapañho

Der König sprach: "Sind wohl, ehrwürdiger Nāgasena, die fünf Sinnengrundlagen (āyatana, umfaßt sowohl die Sinnenorgane wie auch die entsprechenden Sinnenobjekte) das Ergebnis verschiedener Taten oder aber das Ergebnis nur einer einzigen Tat (kamma)?"
"Das Ergebnis verschiedener Taten, o König, und nicht bloß einer einzigen Tat."
    [Die Beschaffenheit der Sinnenorgane sowie der erwünschte oder unerwünschte Charakter der Sinnenobjekte ist die Wirkung (d.i. das Kamma-Ergebnis; vipāka des entsprechenden heilsamen oder unheilsamen Wirkens (kamma). Die "Verschiedenheit der Taten" ergibt sich also 1) aus den verschiedenen Sinnengrundlagen, auf die sich das verursachende Kamma beziehen mag, und 2) auf die moralische Differenziertheit jenes karmischen Wirkens.]
"Erläutere mir dies!"
"Was meinst du, o König: wenn man in einem Felde fünferlei Samen säen sollte, würden da nicht wohl aus diesen verschiedenen Samen verschiedene Keime entstehen?"
"Gewiß, o Herr."
"Genau so, o König, sind diese fünf Sinnesorgane das Ergebnis verschiedener Taten und nicht bloß einer einzigen Tat."
"Klug bist du, ehrwürdiger Nāgasena!"
--
Pañcāyatanakammanibbattapañho
panca: 5
yatana: su co gang, sieng nang
kammanibbatta: adj./ produced through karma.
Cau hoi ve 5 su no luc co phai la ket qua cua nghiep (CY)

--
IV. Pali

Pañcāyatanakammanibbattapañho


3. Rājā āha: "bhante nāgasena yānimāni pañcāyatanāni kinnu tāni nānākammehinibbattāni? Udāhu ekena kammenā?" Ti. "Nānākammehi mahārāja nibbattāni, na ekena kammenā" ti. 
"Opammaṃ karohī"ti. 
Taṃ kimmaññasi mahārāja? Ekasmiṃ khette pañca bījāni vapeyyuṃ, tesaṃ nānābījānaṃ nānāphalāni nibbatteyyunti?"
"Āma bhante. Nibbatteyyunti"
"Evameva kho mahārāja yānimāni pañcāyatanāni, tāni nānākammehi nibbattāni, na ekena kammenā" ti. 
"Kallo'si bhante nāgasenā" ti. 

--


V. Su Gioi Nghiem dich:

41. Về năm giác quan
Đức vua Mi-lan-đà lại hỏi:
- Thưa đại đức! Ngũ căn tức là năm giác quan của con người, phát sanh do nghiệp khác nhau hay là nghiệp chung nhau?
- Có cái chung, có cái riêng, tâu đại vương .
- Xin cho nghe thí dụ.

- Ví như người ta trồng ngũ cốc trên một cánh đồng, khi các loại giống nẩy mầm, lớn lên, tăng trưởng, ra hoa, kết hạt, thì giống nào hiện ra giống ấy không thể lẫn lộn nhau được. Như vậy, đất nước, ánh sáng, phân là cái chung mà lúa, đậu, mè, bắp, kê lại là cái riêng. Cũng như thế, thân tâm là cái chung nhau nhưng năm giác quan sanh ra từ đấy, nó có những chức năng riêng biệt, khác nhau, tâu đại vương!

--

Thứ Tư, 24 tháng 7, 2013

BIET LA BIET THE NAO? /Nāgasenapañho/ MILINDA VAN DAP


MILINDAPAÑHAPĀḶI 
MILINDA VẤN ĐẠO

IV. PHẨM NIẾT BÀN

Nāgasenapañho

BIẾT LÀ BIẾT THẾ NÀO

I.  SU* INDACANDA DICH:

2. Vị trưởng lão đã nói rằng: “Tâu đại vương, muối có thể được nhận biết bằng mắt không?”

“Thưa ngài, đúng vậy. Có thể được nhận biết bằng mắt.”

“Tâu đại vương, có đúng là đại vương biết một cách chắc chắn?”

“Thưa ngài, phải chăng có thể được nhận biết bằng lưỡi?”

“Tâu đại vương, đúng vậy. Có thể được nhận biết bằng lưỡi.”

“Thưa ngài, phải chăng nhận biết tất cả các loại muối bằng lưỡi?”

“Tâu đại vương, đúng vậy. Nhận biết tất cả các loại muối bằng lưỡi.”

“Thưa ngài, nếu nhận biết tất cả các loại muối bằng lưỡi, tại sao những con bò mang muối lại bằng các xe kéo? Không lẽ có thể mang lại chỉ riêng muối thôi?”

“Tâu đại vương, không thể mang lại chỉ riêng muối thôi. Các vật được gom chung thành một bản thể này có bản chất khác biệt về lãnh vực, và muối có tính chất nặng nề.”

“Tâu đại vương, phải chăng có thể cân muối bằng cân?”

“Thưa ngài, đúng vậy. Có thể.”

“Tâu đại vương, không có thể cân muối bằng cân. Tính chất nặng nề (của muối) được cân bằng cân.”

“Thưa ngài Nāgasena, ngài thật khôn khéo.”

--

Mil. 2.4.2. Salz - 2.4.2. Nāgasenapañho

Dieser Abschnitt ist in der 2. Auflage (1985) nicht enthalten.[WG]
Der Ordenssältere sprach: "Kann man wohl, o König, das Salz als solches sehen?" 
"Gewiss, o Herr." "Überlege dir's recht wohl, o König!" 
"Wie? So wird es wohl durch den Geschmack erkannt, o Herr?" 
"Ja, o König." 
"Wie nun aber, o Herr: kann alles Salz als solches nur geschmeckt werden?" 
"Gewiss, o König."(*1) 
"Wenn dem aber so ist, o Herr, wie kann es denn von Ochsen in Wagen transportiert werden? Somit kann wohl auch das Salz als solches getragen werden?" 
"Nein, o König, Salz und Schwere: diese beiden Eigenschaften sind hier zu einer Einheit verbunden, gehören aber dennoch beide verschiedenen Sinnesgebieten an. Lässt sich aber nun wohl, o König, das Salz wiegen?" 
"Gewiss, o Herr, das kann man." 
"Unmöglich ist es, o König, das Salz zu wiegen. Denn bloß das Schwergewicht kann gewogen werden."(*2) 
"Weise bist du, ehrwürdiger Nagaseno!"


(*1) Was mit dem Sehsinn erkannt wird, ist nicht das Salz selber sondern eine weiße Farbempfindung, die bedingt ist durch das spezifische Schwingungs-verhältnis der Lichtwelle und den Sehnerv. Das Salz, genauer: die Salzigkeit, ist eine durch das physische Schmeckorgan (jivhâyatanam) und eine gewisse stoffliche Lösung (rasâyatanam) bedingte subjektive Schmeckempfindung (rasâramman).
(*2) Schwere ist eine als Druck sich äußernde Tastempfindung (kāya-viññanam).

--

Nāgasenapañho

2. Thero āha: "loṇaṃ mahārāja cakkhuviññeyyantī?"
"Āma bhante. Cakkhuviññeyyanti. "
"Suṭṭhu kho mahārāja jānāsī?" Ti. 
"Kimpana bhante jivhāviññeyyanti?"
"Āma mahārāja jivhāviññeyyanti"
"Kipana bhante sabbaṃ loṇaṃ jivhāya vijānātī?" Ti. 
"Āma mahārāja. Sabbaṃ loṇaṃ jivhāya vijānātī" ti. 
"Yadi bhante sabbaṃ loṇaṃ jivhāya vijānāti, kissa pana taṃ sakaṭehi balivaddā āharanti? Nanu loṇameva āharitabbanti?"
"Na sakkā mahārāja loṇameva āharituṃ. Ekatobhāvaṅgatā ete dhammā gocaranānattaṃ gatā loṇaṃ garubhāvo cā?" Ti. 
"Sakkā pana mahārāja loṇaṃ tulāya tulayitunti?"
"Āma bhante. Sakkā" ti. 

[SL Page 060] [\x 60/] 

"Na sakkā mahārāja loṇaṃ tulāya tulayituṃ. Garubhāvo tulāya tulīyatī" ti. 
"Kallo'si bhante nāgasenā" ti. [PTS Page 065] [\q 65/] 

--
Su* Gioi Nghiem dich:

40. Những tâm sở đồng sanh
- Bạch đại đức! Những tâm sở mà đại đức vừa trình bày như: xúc, thọ, tưởng, tác ý... đều là những tâm sở đồng sanh trong một lúc hay sao?
- Thật ra, nó có trước có sau, nhưng vì tiến trình ấy diễn ra nhanh quá nên trí tuệ ta không theo dõi được, không phân tích được.
Ví dụ: Tiến trình của ngũ uẩn: sắc, thọ, tưởng, hành, thức. Khi thấy đóa hoa, biết đóa hoa ấy đẹp và thích đóa hoa ấy thì nó đã đi suốt tiến trình ấy rồi. Mà khi thấy đóa hoa ấy đẹp, thích đóa hoa ấy thì trong nhãn thức cũng có bảy tâm sở khác đồng sanh: xúc, tác ý, thọ tưởng, tư, nhất tâm, mạng căn... và khi thích đóa hoa ấy cũng là tiến trình mười hai duyên khởi đã vận hành rồi. Nó nhanh quá phải không đại vương!
- Vâng, nhanh quá. Nhanh quá, nhưng ta cũng có thể phân tích được, đây là xúc, thọ, tưởng v.v... được chứ?
- Không thể được.
- Đại đức có thể cho nghe thí dụ?
- Vâng, ví như viên quan ngự trù dâng cho đại vương một món ăn nhiều gia vị lạ lùng, rất ngon. Đại vương ăn món ấy, biết ngon, nhưng đại vương có thể nào bảo viên quan ngự trù rằng: ngươi hãy lấy ra cho trẫm xem từng mùi vị một như mặn, ngọt, bùi, thơm, béo... được chăng?
- Không thể được.
- Các mùi vị ấy không thể lấy ra được một cách riêng rẽ như thế nào thì các tâm sở đồng sanh cũng y như thế đó, tâu đại vương rõ.
- Trẫm chưa rõ đâu, đại đức hãy giảng thêm.
- Vâng, khi đại vương biết vật kia là muối, đại vương biết bằng gì?
- Bằng mắt, trẫm có thể biết được?
- Có chắc biết muối bằng mắt không, đại vương?
- Chắc chắn chứ!
- Thế nếu trước đây, đại vương chưa từng nếm muối, thì hiện giờ đại vương có thể nào biết được muối mặn chăng?
- Đồng ý là thế, nhưng giả dụ có một xe chở đầy muối đi qua trước mặt, đại đức nhận biết xe muối ấy bằng mắt hay bằng lưỡi? Nếu là bằng lưỡi thì số lượng muối bằng sức mạnh của năm con bò kéo - thì lưỡi làm thế nào nếm cho hết được đại đức?
- Chẳng cần nếm hết cả xe muối mà cũng biết được đấy là muối, tâu đại vương .
- Đại đức biết bằng gì?
- Bần tăng biết bằng mắt.
- Lời nói của đại đức trước sau rất mâu thuẫn, trước thì bác bỏ lời của trẫm, sau thì chấp nhận lời của trẫm. Té ra chúng ta đều biết muối bằng mắt.
- Không phải thế đâu, đại vương! Trước tiên phải dùng lưỡi nếm muối, mới biết rõ vị mặn của muối; nhưng sau do kinh nghiệm, do đã từng thấy muối có hình dáng như vậy, màu sắc như vậy, nên khi thấy biết muối ngay, chẳng cần phải nếm. Như thế chứng tỏ gì? Khi lưỡi nếm vị, khi mắt thấy sắc, bên trong nó khởi lên biết bao kinh nghiệm trước đây, biết bao nhiêu là tâm sở khởi sanh...; thì thử hỏi làm thế nào để phân tích được đây là tâm sở gì, kia là tâm sở gì? Có phải thế không, hở đại vương?
- Đúng thế! Đại đức giảng điều ấy rất hay!
- Lại nữa, đại vương hãy nghe tiếp đây: Người ta có thể dùng cân để cân được vị mặn của muối chăng?
- Không thể cân được!
- Ngay chính những vị như ngọt, mặn, béo, bùi...; tức là chỉ một cảm thọ, chúng ta cũng không thể đem ra mà phân tích, mà cân đo được, huống hồ là hằng chuỗi tâm sở, hằng chuỗi cái vi tế? Những danh pháp ấy biến đổi, sanh diệt nhanh gấp mười bảy lần sắc pháp - thì chúng ta có thể nào mang ra để biết rõ đây là thọ tâm sở, đây là tưởng tâm sở... hở đại vương!
- Thật là tuyệt vời, chẳng có gì rõ ràng hơn thế nữa!

--

THAO LUAN VE BAI KINH 
Nāgasenapañho

Van dap 1: Muoi duoc nhan ra/biet bang gi?
Van dap 2: Muoi can duoc khong?

Thảo luận 2. Sáu cảnh sắc, thinh, khí, vị, xúc được nhận biết bởi năm giác quan riêng biệt. Trong trường hợp nào ý thức biết được tất cả cảnh?

Biet cua ngu song thuc la cai biet may moc (Su TS)

Tam y thuc thuoc ve dong luc
9 tam dong duc to...
Canh hien tai
Canh qua khu
Lo nhan mon..
Lo nhi mon..
Tam tiep thu
Tam quan sat
Tam dong luc
Thoi kiep song/ thoi satna

Tam y thuc duc gioi?
Tam y thuc duc gioi.. khoi sanh trong lo y?

Lien quan giua lo ngu mon va lo y mon ra sao?

Cau 3: Cai biet cua thuc la thuoc ve qua. Cai biet cua y vua qua, vua nhan. Vay dieu nay co y nghia gi doi voi nguoi tu phat?

Cau 3: Cái biết của ngũ quan (Nhãn, nhỉ, tỷ, thiệt, thân) hoàn toàn do nghiệp quá khứ. Riêng ý thức có cả nhân và quả. Điều nầy có ý nghĩ gì với người tu tập?

khong tu tap nghia la bi chi phoi boi tham san si..

Cau 4: Chúng ta thường đinh ninh là mình biết nhưng không ý thức là mình biết trên phương diện nào? Làm sao để có được nhận thức chuẩn xác?


Giu 5 gioi de tu tap.
Biet thuc tuong cua cac phap
Tham san si
Tham co dac tinh la dinh mac.

Theo TPTYL:
Lobha, dosa, và moha là ba bất thiện căn. Lobha từ ngữ căn Lubh nghĩa là nắm giữ, ôm ấp. Dosa từ ngữ căn Dus nghĩa là không bằng lòng. Patigha, Pati: nghĩa là đối, Gha (han) có nghĩa là đánh chạm nhau. Moha từ ngữ căn Muh nghĩa là mê lầm. Theo Abhidhamma, Moha có mặt trong tất cả bất thiện tâm. Lobha và Dosa không khởi ra một mình mà phải có Moha. Moha có thể khởi một mình và được gọi là Momùha.


Thao luan 5: Khi nói là không phải tâm nào cũng biết tất cả cảnh hay cảnh nào cũng được biết tất cả tâm thì điều nầy khác biệt gì với quan niệm thường thức về linh hồn?

Cau hoi: Trong vdp co tiem thuc?

15 - 16) Tadàlambana (Ðồng sở duyên). Tâm này gìn giữ và ghi nhận vào trong tiềm thức và lập đi lập lại đến hai sát-na.







Thứ Ba, 23 tháng 7, 2013

CAU HOI VE VIEC TACH RIENG/ Phassādivinibbhujanapañho/ MILINDA VAN DAO



MILINDAPAÑHAPĀḶI 
MILINDA VẤN ĐẠO
IV. PHẨM NIẾT BÀN
Phassādivinibbhujanapañho
TÍNH HỔN HỢP CỦA TÂM PHÁP CÓ THỂ BIẾT NHƯNG KHÔNG THỂ TÁCH RIÊNG

Su* Indacanda dich:


1. Đức vua đã nói rằng: “Thưa ngài Nāgasena, đối với các pháp được gom chung thành một bản thể này, có thể nào lần lượt tách rời và chỉ ra sự khác biệt của chúng: ‘cái này là xúc, cái này là thọ, cái này là tưởng, cái này là tư, cái này là thức, cái này là tầm, cái này là tứ’?”“Tâu đại vương, đối với các pháp được gom chung thành một bản thể này, không thể nào lần lượt tách rời và chỉ ra sự khác biệt của chúng: ‘cái này là xúc, cái này là thọ, cái này là tưởng, cái này là tư, cái này là thức, cái này là tầm, cái này là tứ.’”
“Xin ngài cho ví dụ.”
“Tâu đại vương, giống như người đầu bếp của đức vua thực hiện món súp hoặc nước chấm, người ấy nêm sữa, nêm muối, nêm gừng, nêm thìa là, nêm tiêu, nêm các gia vị khác vào trong món đó, đức vua nói với người ấy như vầy: ‘Hãy đem cho trẫm nước chấm vị sữa, hãy đem cho trẫm nước chấm vị muối, hãy đem cho trẫm nước chấm vị gừng, hãy đem cho trẫm nước chấm vị thìa là, hãy đem cho trẫm nước chấm vị tiêu, hãy đem cho trẫm nước chấm đã được nêm tất cả các thứ.’ Tâu đại vương, đối với các vị nếm được gom chung thành một bản thể ấy, có thể nào lần lượt tách rời và mang lại nước chấm có vị chua, hoặc có vị mặn, hoặc có vị đắng, hoặc có vị cay, hoặc có vị chát, hoặc có vị ngọt không?”
“Thưa ngài, đối với các vị nếm được gom chung thành một bản thể ấy, không thể nào lần lượt tách rời và mang lại nước chấm có vị chua, hoặc có vị mặn, hoặc có vị đắng, hoặc có vị cay, hoặc có vị chát, hoặc có vị ngọt được, mặc dầu chúng hiện diện với đặc điểm riêng của từng vị một.”

“Tâu đại vương, tương tợ y như thế đối với các pháp được gom chung thành một bản thể này, không thể nào lần lượt tách rời và chỉ ra sự khác biệt của chúng: ‘cái này là xúc, cái này là thọ, cái này là tưởng, cái này là tư, cái này là thức, cái này là tầm, cái này là tứ,’ mặc dầu chúng hiện diện với đặc điểm riêng của từng pháp một.”

“Thưa ngài Nāgasena, ngài thật khôn khéo.”

--
CY DAT CAU HOI:
1. Phassādivinibbhujanapañho nghia la gi?
2. Tai sao tam thuc co the biet, nhung khong the tach ra? Biet va tach ra khac nhau ra sao? Tai sao biet duoc cac tam so? Tai sao khong tach duoc chung khi mot tam da hien huu?
3. Vua Milanda hoi nhu sau:
1. Đức vua đã nói rằng: “Thưa ngài Nāgasena, đối với các pháp được gom chung thành một bản thể này, có thể nào lần lượt tách rời và chỉ ra sự khác biệt của chúng: ‘cái này là xúc, cái này là thọ, cái này là tưởng, cái này là tư, cái này là thức, cái này là tầm, cái này là tứ’?”
Toi neu len vi du: cy nhin ra cua so, thay mot mai nha bang ngoi mau do truoc mat quen thuoc. Khi thay nhu the, con mat cua cy tiep xuc voi mai nha, va mat cua cy biet mai nha mau do. Do la nhan thuc cua cy. Do cung la xuc, tam so tuong cung co mat, co ta^`m co' tu*'. Tom lai, voi kien thuc co the phan tich duoc khai luoc cac tam so bien hanh va biet canh: xuc, tho, tuong, nhat hanh, mang quyen, tac y, ta^`m, tu*'..
Tuy nhien, khi ta^m da hien huu va su ton tai cua no chi trong satna, lam sao co the tach bach no ra duoc voi thoi gian qua ngan nhu vay! Co dung nhu the khong, vi thoi gian hien huu qua ngan, khong the tach chung ra duoc?

4. Tam so ta^`m va tu*' la nhung so huu tam biet canh, do do xin hoi, 2 tam so do chi di voi nhung loai tam nao?



4. Kapitel - 4. Nibbānavaggo

Mil. 2.4.1. Untrennbarkeit der geistigen Erscheinungen - 2.4.1. Phassādivinibbhujanapañho


Der König sprach: «Ist es wohl möglich, ehrwürdiger Nāgasena, diese zur Einheit verbundenen Erscheinungen voneinander zu trennen und ihre Verschiedenheit zu zeigen, so daß man sagen könnte: <Dies ist der Sinneneindruck, dies das Gefühl, dies die Wahrnehmung, dies der Wille, dies das Bewußtsein, dies die Gedankenfassung, dies das diskursive Denken>?»
«Nein, o König. Das ist nicht möglich.»
«Gib mir eine Erläuterung hierfür!»
«Sagen wir, o König, der Koch eines Fürsten bereite eine Suppe oder eine Sauce und füge etwas saure Milch, Salz, Ingwer, Kümmel, Pfeffer und andere Gewürze hinzu. Wenn nun der Fürst zu ihm sprechen sollte: <Ziehe mir einzeln den Saft der sauren Milch heraus, sowie des Salzes, des Ingwers, des Kümmels, des Pfeffers und der anderen Gewürze, die du hinzugefügt hast> - könnte da wohl, o König, der Koch die Säfte jener so innig gemischten Gewürze voneinander trennen und herausholen und sagen: <Dies ist das Saure, dies das Salzige, dies das Bittere, dies das Beißende, dies das Herbe und dies das Süße>?»
«Gewiß nicht, o Herr! Das ist unmöglich. Dennoch aber sind die sämtlichen Gewürze mit ihren jeweiligen charakteristischen Merkmalen darin enthalten.»
«Ebenso auch, o König, ist es unmöglich, diese zur Einheit verbundenen Erscheinungen wirklich voneinander zu trennen und ihre Verschiedenheit zu zeigen und zu sagen: <Dies ist der Sinneneindruck, dies das Gefühl, dies die Wahrnehmung, dies der Wille, dies das Bewußtsein, dies die Gedankenfassung, dies das diskursive Denken>.»
«Klug bist du, ehrwürdiger Nāgasena!»

--

Su* Gioi Nghiem dich:

40. Những tâm sở đồng sanh
- Bạch đại đức! Những tâm sở mà đại đức vừa trình bày như: xúc, thọ, tưởng, tác ý... đều là những tâm sở đồng sanh trong một lúc hay sao?
- Thật ra, nó có trước có sau, nhưng vì tiến trình ấy diễn ra nhanh quá nên trí tuệ ta không theo dõi được, không phân tích được.
Ví dụ: Tiến trình của ngũ uẩn: sắc, thọ, tưởng, hành, thức. Khi thấy đóa hoa, biết đóa hoa ấy đẹp và thích đóa hoa ấy thì nó đã đi suốt tiến trình ấy rồi. Mà khi thấy đóa hoa ấy đẹp, thích đóa hoa ấy thì trong nhãn thức cũng có bảy tâm sở khác đồng sanh: xúc, tác ý, thọ tưởng, tư, nhất tâm, mạng căn... và khi thích đóa hoa ấy cũng là tiến trình mười hai duyên khởi đã vận hành rồi. Nó nhanh quá phải không đại vương!
- Vâng, nhanh quá. Nhanh quá, nhưng ta cũng có thể phân tích được, đây là xúc, thọ, tưởng v.v... được chứ?
- Không thể được.
- Đại đức có thể cho nghe thí dụ?
- Vâng, ví như viên quan ngự trù dâng cho đại vương một món ăn nhiều gia vị lạ lùng, rất ngon. Đại vương ăn món ấy, biết ngon, nhưng đại vương có thể nào bảo viên quan ngự trù rằng: ngươi hãy lấy ra cho trẫm xem từng mùi vị một như mặn, ngọt, bùi, thơm, béo... được chăng?
- Không thể được.
- Các mùi vị ấy không thể lấy ra được một cách riêng rẽ như thế nào thì các tâm sở đồng sanh cũng y như thế đó, tâu đại vương rõ.
- Trẫm chưa rõ đâu, đại đức hãy giảng thêm.
- Vâng, khi đại vương biết vật kia là muối, đại vương biết bằng gì?
- Bằng mắt, trẫm có thể biết được?
- Có chắc biết muối bằng mắt không, đại vương?
- Chắc chắn chứ!
- Thế nếu trước đây, đại vương chưa từng nếm muối, thì hiện giờ đại vương có thể nào biết được muối mặn chăng?
- Đồng ý là thế, nhưng giả dụ có một xe chở đầy muối đi qua trước mặt, đại đức nhận biết xe muối ấy bằng mắt hay bằng lưỡi? Nếu là bằng lưỡi thì số lượng muối bằng sức mạnh của năm con bò kéo - thì lưỡi làm thế nào nếm cho hết được đại đức?
- Chẳng cần nếm hết cả xe muối mà cũng biết được đấy là muối, tâu đại vương .
- Đại đức biết bằng gì?
- Bần tăng biết bằng mắt.
- Lời nói của đại đức trước sau rất mâu thuẫn, trước thì bác bỏ lời của trẫm, sau thì chấp nhận lời của trẫm. Té ra chúng ta đều biết muối bằng mắt.
- Không phải thế đâu, đại vương! Trước tiên phải dùng lưỡi nếm muối, mới biết rõ vị mặn của muối; nhưng sau do kinh nghiệm, do đã từng thấy muối có hình dáng như vậy, màu sắc như vậy, nên khi thấy biết muối ngay, chẳng cần phải nếm. Như thế chứng tỏ gì? Khi lưỡi nếm vị, khi mắt thấy sắc, bên trong nó khởi lên biết bao kinh nghiệm trước đây, biết bao nhiêu là tâm sở khởi sanh...; thì thử hỏi làm thế nào để phân tích được đây là tâm sở gì, kia là tâm sở gì? Có phải thế không, hở đại vương?
- Đúng thế! Đại đức giảng điều ấy rất hay!
- Lại nữa, đại vương hãy nghe tiếp đây: Người ta có thể dùng cân để cân được vị mặn của muối chăng?
- Không thể cân được!
- Ngay chính những vị như ngọt, mặn, béo, bùi...; tức là chỉ một cảm thọ, chúng ta cũng không thể đem ra mà phân tích, mà cân đo được, huống hồ là hằng chuỗi tâm sở, hằng chuỗi cái vi tế? Những danh pháp ấy biến đổi, sanh diệt nhanh gấp mười bảy lần sắc pháp - thì chúng ta có thể nào mang ra để biết rõ đây là thọ tâm sở, đây là tưởng tâm sở... hở đại vương!
- Thật là tuyệt vời, chẳng có gì rõ ràng hơn thế nữa!

--

4. Nibbānavaggo


1. Phassādivinibbhujanapañho

1. Rājāāha: "bhante nāgasena sakkā imesaṃ dhammānaṃ ekatobhāvaṅgatānaṃ vinibbhujitvā vinibbhujitvā nānākaraṇaṃ paññāpetuṃ 'ayaṃ phasso, ayaṃ vedanā, ayaṃ saññā, ayaṃ cetanā, idaṃ viññāṇaṃ, ayaṃ vitakko, ayaṃ vicāro'ti?"

"Na sakkā mahārāja imesaṃ dhammānaṃ ekatobhāvaṅgatānaṃ vinibbhujitvā vinibbhujitvā nānākaraṇaṃ paññāpetuṃ 'ayaṃ phasso, ayaṃ vedanā, ayaṃ saññā, ayaṃ cetanā, idaṃ viññāṇaṃ, ayaṃ vitakko, ayaṃ vicāro'ti".

"Opammaṃ karohī" ti,

[SL Page 059] [\x 59/]

"Yathā mahārāja rañño sūdo yūsaṃ vā rasaṃ vā kareyya, so tattha dadhimpi pakkhipeyya, loṇampi pakkhipeyya, siṅgiverampi pakkhipeyya, jirakampi pakkhipeyya, maricampi pakkhipeyya, aññāni'pi pakārāni pakkhipeyya, tamenaṃ rājā evaṃ vadeyya, 'dadhissa me rasaṃ āhara, loṇassa me rasaṃ āhara, siṅgiverassa me rasaṃ āhara. Jirakassa me rasaṃ āhara, maricassa me rasaṃ āhara, sabbesaṃ me pakkhittānaṃ rasaṃ āharā'ti. Sakkā nu kho mahārāja tesaṃ rasānaṃ ekatobhāvaṅgatānaṃ vinibbhujitvā vinibbhujitvā rasaṃ āharituṃ ambilattaṃ vā lavaṇattaṃ vā tittakattaṃ vā kaṭukattaṃ vā kasāyattaṃ vā madhurattaṃ vā?" Ti.

"Na hi bhante sakkā tesaṃ rasānaṃ [PTS Page 064] [\q 64/] ekatobhāvaṅgatānaṃ vinibabhujitvā vinibbhujitvā nānākaraṇaṃ paññāpetuṃ 'ayaṃ phasso, ayaṃ vedanā, ayaṃ saññā, ayaṃ cetanā, idaṃ viññāṇaṃ, ayaṃ vitakko, ayaṃ vicāro' ti. Api ca kho pana sakena sakena lakkhaṇena upaṭṭhahantī" ti.

"Kallo'si bhante nāgasenā" ti.
--
THAO LUAN


Thứ Hai, 22 tháng 7, 2013

HÀNH TƯỚNG CỦA TỨ/ Vicāralakkhaṇapañho/ MILINDA VAN DAO




Milinda Vấn Đạo
Câu hỏi của Vua Milinda

Vicāralakkhaṇapañho


HÀNH TƯỚNG CỦA TỨ

14. “Thưa ngài Nāgasena, tứ có cái gì là hành tướng?”

“Tâu đại vương, tứ có sự áp sát là hành tướng.”

“Xin ngài cho ví dụ.”

“Tâu đại vương, giống như cái cồng được vỗ vào sau đó vang lên và dội lại. Tâu đại vương, sự vỗ vào là như thế nào thì tầm nên được xem như vậy, sự dội lại là như thế nào thì tứ nên được xem như vậy.”

“Thưa ngài Nāgasena, ngài thật khôn khéo.”


--

Mil. 2.3.15. Diskursives Denken - 2.3.14. Vicāralakkhaṇapañho


«Welches charakteristische Merkmal aber, o Herr, besitzt das diskursive Denken (vicāra)?»
«Das des fortgesetzten Nachsinnens, o König.»
«Gib mir ein Gleichnis!»
«Es ist damit, o König, wie mit einem Bronze-Gong, der angeschlagen, noch lange nachklingt und erst allmählich zur Ruhe kommt. Dabei hat man nämlich unter dem Anschlagen die Gedankenfassung zu verstehen und unter dem Nachklingen das diskursive Denken (vitakka-vicāra).»
«Klug bist du, ehrwürdiger Nāgasena!»
--

Ngu Vung:


1) Vitakka, ngữ căn Vi + takk (suy nghĩ). Chữ này có nhiều nghĩa sai khác giữa Kinh tạng và Abhidhamma tạng. Trong Kinh Tạng, Vitakka có nghĩa là quan điểm tư tưởng. Trong Abhidhamma tạng, Vitakka có nghĩa đặc biệt là dán áp các tâm sở trên đối tượng. Như một biệt cảnh tâm sở, Vitakka chỉ có nghĩa là tâm sở thông thường, nhưng trong thiền định, Vitakka trở thành một tâm sở quan trọng trong đệ nhứt thiền và được gọi là Appanàvitakka. Khi Vitakka hiện khởi trong Lokuttara maggacitta (Siêu thế đạo tâm), thì được gọi là Sammà Sankappa (chánh tư duy), vì nó diệt trừ tà tư duy và dán áp tâm trên Niết bàn.

2) Vicàra: Tứ; Vi + car (đi chỗ này chỗ kia). Vicàra là sự tiếp tục dán áp tâm trên đối tượng. Như con ong đến đậu trên cái bông là Vitakka, bay tròn hay đi vòng quanh cái hoa là Vicàra. Như con chim đập cánh sắp sửa bay là Vitakka, khi bay liệng trên hư không là Vicàra. Như đánh trống hay đánh chuông là Vitakka, tiếng dội, tiếng ngân của chuông trống là Vicàra. Vicàra cũng là một phần tử của thiền, Vicàra trừ diệt Vicikicchà (nghi).

(TPTYL, TMC)
--
Su Gioi Nghiem dich:


38. Hành tướng của Tứ (hay Sát) (Vicaralakkhana)
- Còn Tứ tâm sở?
- Tứ chính là quan sát, soát xét, kiểm soát và bắt dính đối tượng, tâu đại vương!
- Xin cho nghe thí dụ.
- Con ong sau khi tìm kiếm được hoa (tầm), nó đậu trên đóa hoa, quan sát đóa hoa, rà soát đóa hoa, ấy là Tứ. Như thế, Tứ tâm sở luôn luôn đi theo tầm tâm sở, như con ong tìm hoa (tầm) rồi đậu trên hoa (tứ); như vang và tiếng, tiếng đi trước (tầm), vang đi sau (tứ); như bóng và hình, có hình (tầm) là có bóng (tứ). Hai tâm sở ấy luôn luôn đi liền nhau, tâu đại vương .
- Trẫm đã hiểu.

--

Pali

Vicāralakkhaṇapañho

14. "Bhante nāgasena kiṃlakkhaṇo vicāro?" Ti. 
 
"Anumajjanalakkhaṇo mahārāja vicāro" ti, 
 
"Opammaṃ karohī" ti. 
 
"Yathā mahārāja kaṃsatālaṃ ākoṭitaṃ pacchā [PTS Page 063] [\q 63/] anuravati anusandahati, yathā mahārāja ākoṭanā evaṃ vitakko daṭṭhabbo. Yathā anuravanā evaṃ vicāro daṭṭhabbo" ti. 
 
"Kallo'si bhante nāgasenā" ti. 
 
Vicāravagago tatiyo
(Imasmiṃ vagago cuddasa pañhā) 


Chủ Nhật, 21 tháng 7, 2013

HÀNH TƯỚNG CỦA TẦM/ Vitakkalakkhaṇapañho/ MILINDA VAN DAO


Milinda Vấn Đạo
Câu hỏi của Vua Milinda

Vitakkalakkhaṇapañho


HÀNH TƯỚNG CỦA TẦM

13. “Thưa ngài Nāgasena, tầm có cái gì là hành tướng?”

“Tâu đại vương, tầm có sự áp vào là hành tướng.”

“Xin ngài cho ví dụ.”

“Tâu đại vương, giống như người thợ mộc áp thanh gỗ đã khéo được chuẩn bị trước vào chỗ ráp nối. Tâu đại vương, tương tợ y như thế tầm có sự áp vào là hành tướng.”

“Thưa ngài Nāgasena, ngài thật khôn khéo.”

--

Mil. 2.3.14. Gedankenfassung - 2.3.13. Vitakkalakkhaṇapañho


«Welches charakteristische Merkmal aber, o Herr, besitzt die Gedankenfassung (vitakka)?»
«Das des Befestigens, (alternative Wiedergabe: Einstellung, des Geistes auf ein Objekt) o König.»
«Gib mir ein Gleichnis!»
«Gleich wie, o König, ein Zimmermann einen gut bearbeiteten Balken in einer Fuge befestigt, genau so, o Kön»ig, besitzt die Gedankenfassung das charakteristische Merkmal des Befestigens.»
«Klug bist du, ehrwürdiger Nāgasena!

--
13. "Bhante nāgasena kiṃlakkhaṇo vitakko?" Ti. 

"Appaṇālakkhaṇo mahārāja vitakko" ti. 

"Opammaṃ karohī" ti, 

"Yathā mahārāja vaḍḍhakī suparikammakataṃ dāruṃ sandhismiṃ appeti, evameva kho mahārāja appaṇālakkhaṇo vitakko" ti. 

"Kallo'si bhante nāgasenā" ti. 

--


I. 

Y nghia chu Vitakka= ta^`m 
vitakka: (m.) reflection; thought.

Re|fle|xi|on,  die; -, -en [frz. réflexion < lat. reflexio= das Zurückbeugen, zu: reflectere, reflektieren]: 

 1. das Zurückgeworfenwerden von Wellen, Strahlen: die R. des Lichts an einer spiegelnden Fläche. 

 2. (bildungsspr.) das Nachdenken; Überlegung, prüfende Betrachtung: -en [über etw.] anstellen.


Cau hoi 1: Trong nhi thien phai bo tam va tu, tai sao?
Tai sao luc can, tai sao co luc phai bo?